تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — الصفحة ١٢

3 . دربندنامه و تاريخهاى بعدى

پرسشى كه توجه ما را به خود جلب مىكند اين است كه بدانيم چه كسى و به چه زبانى و در كجا اثرى را ، كه اينك در بندنامه خوانده مىشود ، تأليف كرده است . استاد فقيد بارتولد دربارهء اين موضوع بحث كرد و استنتاجهاى كاظم بيگ را با دريافتهاى شخصى خود تكميل ساخت .

در نسخهء خطى روميانتسف « 1 » ، مترجم تركى آن ، محمد آوابى آق‌تاشى ، بصراحت مىگويد كه ترجمهء او از روى يك اصل فارسى است ، كه ولىنعمتش خواسته است مشكلات عربى و فارسى آن را برايش ساده كند . به گفتهء بار تولد ، اين ولىنعمت به نام چوبان بيك ، فرزند شمخال ، از اخلاف ( اوغلو ) گرى خان « 2 » ، و حتما يكى از اميرزادگان محلى داغستان بوده است . 20 آق‌تاش ، كه مترجم منسوب به آن است ، رودخانه‌اى است كه قصبهء اندرى نو كنار آن قرار دارد و مترجم هم به آن اشاره‌اى مىكند .

اصل فارسى اثر بايد مفقود شده باشد ، چه دربندنامه را بار ديگر شخصى به نام على ياربن كاظم از متن تركى به فارسى برگردانيد و به شيخ على خان ( ابن فتحعلى ) هديه كرد . شيخ على خان در 1796 از طرف روسها به سمت « خان دربند و قبه » منصوب گشت .

به اين ترتيب فعلا قديمترين تحرير فارسى دربندنامه تحريرى است كه در قرن هفدهم وجود داشته است . 21

آنچه بيشتر توجه را جلب مىكند و بايد آن را ارج نهاد ، اين است كه آخرين بخش نسخهء روميانتسف ( نگاه كنيد به : كاظم بيك ، ص 228 - 229 ) 22 هنگام مرور بر حوادث سالهاى « هرج و مرج » بعد از زوال

( 1 ) . Rumiantsev ( 2 ) . Giery - Khan