تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — الصفحة ١٦٣

ب . دربند ( باب )

روستاهاى زديان « 1 » و بلگدى « 2 » ، با بريدن رودخانه‌اى كوتاه كه در پايين‌دست آن آثار اردوى نادرى در جنگ با كوه‌نشينان ( در 1743 ) به چشم مىخورد ، به سوى قلعهء شلكن « 3 » و از آنجا در جهت غرب به سوى سه‌شر « 4 » - قلعه و درواغ « 5 » كشيده شده است . در اينجا ديوار مضاعف مىشود ، و سپس به موازات رودخانه از دهات زل « 6 » ، ارسى « 7 » ، دبك « 8 » ، اپل « 9 » تا چهن « 10 » ( جهود ؟ ) - قلعه مىگذرد و مانع از دسترسى به رود سمور مىشود كه در جنوب جارى است . اين قلعهء محكم ( 80 * 40 قدم با ديوارهايى به عرض 2 متر و ارتفاع 14 متر ) در ارتفاعى قرار گرفته است كه از آنجا چشم‌انداز تا پرمشكى ادامه دارد . در اينجا ديوار پايان مىيابد ، چه پس از آن در جهات شمال غربى و جنوب شرقى صخره‌ها غيرقابل عبور و در جهت جنوب غربى صعب العبور است . اركرت مىافزايد منظرهء ديوارى كه در دامنه‌هاى جنگلى ، بويژه در بخش غرب ارسى به بعد ، امتداد دارد ، « تحسين و تعجّب‌برانگيز » است .

« مراكز » . در منبع ما توضيح زيادى دربارهء اصطلاح « مراكز » داده نشده است . در زيربخش 32 اين واژه متفاوت از ثغور به كار رفته است ، امّا احتمالا با هم و به صورت مترادف استعمال مىشده است . ياقوت ، ج 1 ، ص 438 ، مىگويد كه در نظام دفاعى باب ، به هريك از اقوام محلّى ( طبرسران ، فيلن ( ؟ ) ، الّلكز ، الّليزان ، شروان ) « مراكز » خاصى براى دفاع اختصاص يافته بود . در اين تفسير مىتوان « مركز » را « بخشى از جبههء مشترك » در نظر گرفت . اين توضيح شايد براى عصر ساسانى مناسب باشد ، امّا با آنچه در تاريخ الباب تصوير شده است ، مناسب نيست . چه

( 1 ) . Zadiyan ( 2 ) . Bilgadi ( 3 ) . Shilkan ( 4 ) . Seshur ( 5 ) . Darvagh ( 6 ) . Zil ( 7 ) . Ersi ( 8 ) . Dubek ( 9 ) . Apil ( 10 ) . Chuhun