تبصرة العوام في معرفة مقالات الأنام ( فارسى ) — الصفحة ٩

اما آنچه فلاسفه گويند در نواميس كه مسلمانان آن را نبوت خوانند

آنها همه در چشم وى خوار و حقير بودند پس معلوم شد كه محسوسات خوار و خسيست .

افلوطرخس گويد نفس عبارتست از اجزاى آتشين رونده درين هيكل ،

و ديو جانس گويد نفس عبارتست از هوا كه در اندرون ميرود و بيرون ميآيد ،

و ثالس ملسطى گويد نفس عبارتست از آب ، و قومى از ايشان گويند نفس عبارتست از مجموع اخلاط چهارگانه چون قدر هريك معيّن بود ، و قومى گويند نفس عبارتست از خون و قومى گويند نفس جسمى لطيفست و قومى گويند نفس عبارتست از اعتدال مزاج و قومى گويند عبارتست از ارواحى كه در دماغ متكوّن شود از بهر چيزى كه تعلّق بدماغ دارد و دماغ را صلاحيّت قبول آن باشد و قومى گويند كه نفس عبارتست از شكل و تخطيط و درين معنى اقوال بسيارست اگر جمله ياد كنيم خواننده را ملالت انگيزد .

اما آنچه فلاسفه گويند در نواميس كه مسلمانان آن را نبوت خوانند

اما آنچه فلاسفه گويند در نواميس كه مسلمانان آن را نبوت خوانند

بدان كه ايشان چيزهاى چند شرط كنند در ناموس ، گويند نفس ناطقه دو نوعست ، اوّل عملى دوّم نظرى . بعملى محسوسات در توان يافت و بنظرى معقولات و حسّ اخصّ آلاتست در ادراك محسوسات و محسوسات اخصّ مدركاتست و معقولات بهترين مدركاتست و عقل عاليترين اسباب ادراكاتست و قوّت متخيّله متّصلست بهر دو و خادم ايشانست پس قوّت متخيّله مادّهء قوّت عملى باشد و قوّت عملى مادّهء قوّت نظرى و قوّت نظرى مادّهء عقل منفعل و عقل منفعل مادّهء عقل مستفاد و عقل مستفاد مادّهء عقل فعّال و در حقيقت جمله يك چيزست و چون قوّت متخيّله قوّت عملى شود و عملى نظرى و نظرى عقل منفعل و عقل منفعل عقل مستفاد و عقل مستفاد عقل فعّال پس چون بافعال متّحد شود بدرجهء كمال رسد و وحى بفعّال آيد و از فعّال بمستفاد و از مستفاد بمنفعل آنگه حكيمى فيلسوف شود اگر فيض كند بقوّت متخيّله بافعال يكى شود و جملهء آنچه بود و آنچه باشد بداند و راه سعادت اعظم بنمايد و خيرات اوّل و آخر بيان كند و بفرمايد و حاكم و رئيس شود و در نفسها حكم كند و رئيسى بود كه هيچ رئيس بالاى وى نباشد و ناموسى بود كه طاعت وى واجب باشد و فعّال اينجا عبارتست از جبرئيل و مبدأ