خوان الإخوان ( فارسى ) — الصفحة ٣٥

صف دهم سخن اندر عقل كل كه او را جز بسوى ذات خود نگريستن نيست

آن علم كه خلق اندر آن باشند ايشان را سخن گويد حكمت آن بود تا علم ايشان اندر علم رسول ضعيف شود و عاجزى خلق پيدا آيد و نگويند كه او آن علم همىگويد كه ما را اندر آن دست نيست و حريص شوند بآموختن آن علم كه ندانند ، چنين كه اندرين دور خلق حريص شدست بر آموختن فصاحت كه معجز رسول مصطفى صلى اللّه عليه و آله بود و او مر فصيحان عرب را بدان عاجز كرد تا چون به ظاهر آن رغبت كنند و بياموزند و به باطن آن اندر رسند ، بدلالت راه نمايان حق از فرزندان رسول عليه السلام بازنموده شد برهانهاى عقلى ، كه خواست آفريدگار عالم اندر آفرينش عالم همه خيرست و هر كه بد كردار است مخالف خداى است .

صف دهم سخن اندر عقل كل كه او را جز بسوى ذات خود نگريستن نيست

صف دهم سخن اندر عقل كل كه او را جز بسوى ذات خود نگريستن نيست

گوئيم مر برادران خويش را كه برين خوان نشينند كه : عقل كل نخست پديد آوردهء بارى است و تمام است بفعل و قوت ، چنانك شرح آن اندر كتاب گشايش و رهايش « 1 » گفته‌ايم . و دليل بر آنك عقل نخست پديد آورده است آنست كه هر چيزى كه آن اندر پديد آوردن پيشتر بوده است بذات جاكول است بر آنچ سپس تر پديد آمده است ، چنانك علت بر معلول جاكول است و جنس بر نوع جاكول است ، بر مثال حيوان كه بذات جاكول است بر چارپاى و پرنده و چرنده و مردم ، از بهر آنك ببر گرفتن حيوان اين همه انواع بر گرفته شود همچنين نيز ببر گرفتن عقل بوهم كه داننده است همه دانشها برگرفته شود . پس جاكول بودن عقل بر همهء چيزها

( 1 ) چون علامت اسم مصدر آنست كه شينى ما قبل مكسور به آخر ريشهء فعل بيفزايند ، اسم مصدر از رهانيدن بايد « رهانش » باشد .