خوان الإخوان ( فارسى ) — الصفحة ١٢٥
صف چهلم سخن اندر عالم جسمانى كه اندر آفاق نفس كل است
طبيعت آسمانها و زمين تباه شدندى ، و ايزد تعالى حكمت خويش باطل كرده بودى . پس گوئيم كه طبيعت حدى است از حدود عقل كه او شريفتر آفريده است از آفريدگان ايزد تعالى . و اوست كه بهر مكانى هست . و ايزد تعالى بزرگوارتر از آنست كه او را بمنزلت طبيعت شايد گفتن ، تبارك اسمه و تعالى جده .
صف چهلم سخن اندر عالم جسمانى كه اندر آفاق نفس كل است
صف چهلم سخن اندر عالم جسمانى كه اندر آفاق نفس كل است
گوئيم كه چاره نيست از آنك مر جسم را نهايت باشد ، از بهر آنك حقيقت جسم آنست كه مرو را سه بعد است . چون درازا و پهنا و ژرفا . و هر يكى از اين بعدها دو كناره دارد و ميانه‌اى . و چون بعدهاى جسم را نهايت باشد جسم را نهايت باشد . و چون جسم را نهايت درست شده باشد درست شده باشد كه از بيرون اين فلك كل كه عالم است نه زمان است و نه مكان و نه جرمى تهى است و نه هيچ چيز از چيزهاى طبيعى . از بهر آنك همه طبيعيات از اندرون فلك است و فلك محيط است بطبايع ، احاطتى طبيعى . و ما دانيم كه نفس جزئى كه امروز اندر زمان است چو مر اين جسد را بيفكند بوهم و فراموش كندش او بحيزى هيولانى و حسى نماند ، و هيچ چيز با جوهر او نماند مگر علم محض .
و چون نفس جزئى اندر مردم است بر شود سوى بالا ، بطلب كردن آنچه از بيرون فلك است به قوت علم ، و نفى كند جرم را و جسم را ، چه از خالى و چه از پر چيز نيابد مگر اثباتى محض ، بيرون اين جرم گردنده كه فلك است ،