خوان الإخوان ( فارسى ) — الصفحة ٩٨

صف سىام سخن اندر آنك نفس بذات خويش مركب است

صف سىام سخن اندر آنك نفس بذات خويش مركب است

صف سىام سخن اندر آنك نفس بذات خويش مركب است

نفس تا تركيب نپذيرد با هستى نيايد و تركيب او بمادت عقل است ، و دليل بر درستىء اين دعوى آنست كه نفس كل چون از عقل كل مادت يافت اندر ذات خويش مادت‌پذير بود ، و آنچ مادت‌پذير باشد مركب باشد و چون از عقل مادت يافت خداوند تركيب آمد ، و نفس جزئى تا با عقل مركب نشد از خداى تعالى مخاطبه نيافت ، نبينى كه خداى تعالى همىگويد ، قوله : « فَاعْتَبِرُوا يا أُولِي الْأَبْصارِ » همىگويد : اندازه گيريد اى خداوندان چشمها ، يعنى خردمندان ، و هر نفسى كه با عقل جفت نشود عدد برو نيوفتد ، و نفس خردمند چون بعقل مركب گشت از حكم قياس لازم آيد كه به وزن بيش از نفس بىخرد است . و ميان مردمان رونده است كه خردمند را گران سنگ و گران‌مايه خوانند و بىخرد را سبكسار و سبك‌مايه گويند ، از بهر آنك آن يكى با خرد جفت است و اين ديگر از خرد تنهاست ، و درست كند مرين دعوى را قول خداى تعالى كه مىگويد ، قوله : « فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ وَ أَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُمُّهُ هاوِيَةٌ . » همىگويد : هر كه گران شود ترازوهاى وى اندر زيستى پسنديده است و هر كه سبك شود ترازوهايش جاى او دوزخ است . و اندر حال ظاهر پيداست كه نفس كسى كه با خرد جفت است آهستگى و آرام كه نشان گرامى و تركيب است اندران كس پديد آمدست ، و نفس كسى كز خرد بهره و تركيب ندارد بىآرام و بىثبات ماندست ، پس درست شد كه نفس تمام اندر ذات خويش مركب است بعقل ، و تا بعقل تركيب نپذيرد