دانش جغرافيايى مسلمانان ( فارسى ) — الصفحة ٧٣
بخش دوم نقشهء جغرافيايى ترجمهء عبد الحسين آذرنگ « * »
ناشناختهء » « 1 » منضم به قاهرهء افريقا ، خشكى است . درياى مديترانه و اقيانوس هند به صورت دو « خليج » برآمده از اقيانوس محيط نمايانده شده‌اند كه در برزخ سوئز كمترين فاصله را با يكديگر دارند ، و بدين ترتيب با مفهوم قرآنى « بحرين » ى كه در برزخ به هم مىپيوندند ، مطابقت پيدا مىكند ( فرقان : 53 ) . بدين ترتيب ، گرچه اقيانوس هند در جنوب شرقى با اقيانوس كبير مرتبط است ، ولى ميان آن و اقيانوس اطلس ارتباط آبى وجود ندارد . نقشه‌هاى دريايى مجزّا معمولًا شكلى هندسى دارد و به پرنده يا صورت ديگرى شبيه است ، كه اين نيز مبتنى بر نظر اصحاب حديث است . در اين نقشه‌هاى عالم ، حدود حدسى اقليمهاى جهان اسلام ، و نيز مناطق غير مسلمان ، به نحوى كشيده شده كه از تقسيم‌بنديهاى سياسى و نژادى دنيا تصويرى كلى به دست دهد .
نقشه‌نگاران ، بويژه در نقشه‌هاى اقليمها ، شيوه‌هاى ابتكارى خود را نمايان مىسازند . در هر يك از اين نقشه‌ها ، حدود اقليم و شهرها و قصبات و رودها و كوهها و راهها با ظرافت بسيار نمايانده شده است .
بيگمان غرض اصلى نقشه‌نگار بزرگنمايى جهان اسلام بوده است . پس اين نقشه‌ها را مىتوان دستاوردى مشخص براى نقشه‌نگاران مكتب بلخى ، و پيشرفتى در تقسيم‌بندى رياضى اقاليم نقشه‌هاى يونانى - اسلامى شمرد .
نقشه‌هايى را كه آثارى از تأثير مكتب بلخى در آنها به چشم مىخورد ، ميلر « 2 » به وزير مشهور سامانيان ، يعنى ابو عبد الله محمد بن احمد بن نصر جيهانى ، نسبت داده است . وى مؤلف كتاب المسالك و الممالك است كه
( 1 ) . terraincognita ( 2 ) K . Miller