دفع المضار الكلية عن الأبدان الإنسانية ( دور ساختن هر گونه زيان از تن آدميان ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٥
س
سفيد از هريك پنج مثقال ، فوفل و گل ارمنى شسته از هريك سه مثقال ، نشاسته 2 مثقال ، مشك يك مثقال ، عنبر اشهب 2 مثقال ، ورق طلا يك مثقال ، ورق نقره 2 مثقال ، قند سفيد دو وزن ادويه با ربّ سيب نود مثقال و آب انارين نود مثقال و بيدمشك پنجاه مثقال و گلاب 5 مثقال ، به قوام آورده بسرشند و اگر بىمشك خواهند به عنبر تنها اكتفا نمايند و حقير 2 مثقال ياقوت اضافه نموده و اثرش را بسيار قوى يافته . ( تحفه حكيم مومن )
دواء الملك : دوايى با اين نام يافت نشد . احتمالا دواء الملك منظور است .
دوالى : واريس
دوشاب : شيره ، شيره انگور .
دوق شارب : الّدوق : چشيدن . ( فرهنگ ابجدى ) .
دهن : روغن
دينار : واحد وزن ، معادل يك مثقال شرعى كه حدودا 5 / 3 گرم است . ( لغتنامه انتهاى كتاب الاغراض ، تصحيح استاد تاج‌بخش ، چاپ انتشارات دانشگاه تهران )
ر
ر
رب : شرط آن است كه آب آن چيزى كه مقصود باشد را چندان بجوشانند كه به ربع و ثلث رسد و مجموع آن قابض‌تر از اشربه و اگر در بعضى شيرينى اضافه كنند بايد قدر قليلى باشد .
ربّ السوس : آب مطبوخ ريشه پوست‌كنده شده سوس يا همان شيرين بيان است كه او را به حدّ انعقاد جوشانيده باشند .
ربوب : جمع رب
رشاد : تره تيزك .
رطل : واحد وزن معادل 84 مثقال . تقريبا برابر با 390 گرم .
رعشه : بيمارىاى كه موجب ناتوانى قوت عضو در نگهدارى عضو متحرك در وضعيت ثابت بطور دائم يا در وضعيت متحرك به‌طور دائم در مقابله با وزن عضو مىشود . ( بحر الجواهر )
ركن : عنصر . مايه . ماده : چهار اركان . مواد اربعه .
عناصر اربعه . چهار آخشيجان
روباه تورك : گياه عنب الثعلب . نام‌هاى ديگرش سگ انگور ، تاجريزى
رياضت : كوشش ، تمرين ، ممارست ، ورزش كردن .
رياضت زود : ورزش سريع و با شتاب .
ريش كردن : زخم كردن .
ز
ز
زرعونى : رجوع كنيد به معجون زرعونى .
زعّاق : تلخ شور مزه ، آب تلخ كه قابل خوردن نباشد .
زكام : فرود آمدن رطوبت از دماغ به جانب گلو يا بينى و بعضى آن را كه به جانب گلو فرو رود نزله گويند چون از گرمى بود علامتش گرمى آنچه از دماغ فرود آيد و سوزش گلو و بينى است . چون از سردى باشد علامتش سردى آنچه از دماغ فرود آيد و گرانى سر و روى است .
زهومت : بوى گوشت چرب متعفن ، بوى گنده .
زوبين : نيزه كوچك .
زيت : روغن زيتون
زيره‌باج : شوربايى است كه از سركه و ميوه‌هاى خشك ساخته مىشود و با زعفران خوش‌بو شده و در آن كمون ريخته با شيرينىها آن را شيرين مىكنند . ( بحر الجواهر )
س
س
ساويدن : ساييدن .
سبات : خواب طولانى سنگين ( بحر الجواهر )
سبع : درنده