تاريخ سيستان ( فارسى ) — الصفحة ١٩٧

3 - شورش حمزة بن آذرك خارجى

از يكى ديگر از تاخت و تازهاى حمزه نيز نام رفته است ؛ اين بار كسانى كه قربانى شدند هواداران فرقهء خارجى خازميه در نزديكى فرگرد قهستان در مغرب پوشنگ بودند « 1 » و شمار زيادى از آنها در اين تهاجم كشته شدند . حمزه در مراحل بعدى شورش خود به گروهى از ثعالبه ، يكى ديگر از زير فرقه‌هاى عجارده در ناحيهء نيشابور نيز حمله برد . « 2 »

نخستين تاريخ قطعى در گزارش بسيار مبسوط و مفصل دربارهء زندگى و كارهاى حمزه در تاريخ سيستان شوال 182 ق / نوامبر - دسامبر 798 م است كه حمزه با نيروهاى عيسى بن على بن عيسى بن ماهان و فرماندهان سپاه او روبرو مىشود . عيسى از سفر جنگى به زمينداور و زابلستان كه على الرسم ولايتداران تازه آمده بدان ملزم بودند بازگشته بود و سيستان را در آشوب ديد . وى در جنگ با شورشيان شكسته شد ، تلفات سنگينى بر نيروهايش وارد آمد و با خوارى و رسوايى از راه دشت لوت پيش پدرش در خراسان گريخت ؛ در اشعار هجوآميزى كه به زبان عربى سروده شده به اين فرار اشاره رفته است :

يا ابن على اين تسرى فى الفلا * و كنت ليث الغاب قبل مرسلا

بين يدى حمزة و قبيله * فصرت فى الجبن لدينا مثلا « 3 »

[ اى پسر على از راه بيابان بكجا مىگريزى * تويى كه در گذشته شير آزاد بيشه‌ها بودى

اما اكنون در برابر حمزه و يارانش * ميان ما به ترسويى مثل شده‌اى ]

در اين هنگام نيروى پيروزمند خارجى به زرنگ نزديك گرديد ، و نمايندهء عيسى به نام حفص بن عمر بن تركه خود را پنهان ساخت . « حمزه بامداد بر غلس

P . Kunitzsch , Arabische Sternnamen in Europa , Wiesbaden , 1959 , P . 208 , no . 134 . ( 1 ) - مقايسه كنيد با : le Strange , The Lands of the Eastern Caliphate , PP . 357 - 8 . ( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 383 ) . ( 2 ) - بغدادى ، ص ص 9 - 77 ( ترجمهء فارسى ، ص ص 2 - 61 ) . ( 3 ) - تاريخ سيستان ، ص ص 7 - 156 .