زاد المسافر ( فارسى ) — الصفحة ٤١٣

[ فصل ]

ايشان را . از بهر آنكه نبات مر مردم را بيگانه است چو اضافت مردم به حيوان باشد - از بهر آنكه به مثل حيوان مر مردم را خويشانند بدانچه اندر هر دو « 1 » روح حسّى است - و نبات مر « 2 » مردم را بيگانه است چو اضافت مردم به حيوان باشد « 3 » ، و حيوان بىسخن مر « 4 » مردم را بيگانه است چو اضافت مردم به جاى مردم ديگر كه آن حيوان سخن‌گوست باشد « 5 » . و فرمان خداى تعالى اندر اين آيت به نيكويى كردن با خويشان بر عقب فرمان به احسان مطلق ، دليل است بر آنكه آن احسان مطلق احسانى است با ذات خويش كه آن بيشتر است از احسان با خويشان . و مايهء اين نيكويىها عدل است كه نيكويىها از او پديد آيد . و پديد آمدن زندگى و جمال و بوى و رنگ و طعم و جز آن اندر طبايع به ظهور اعتدال اندر اجزاى ايشان ، بر درستى اين قول گواست . ]

[ و گوييم كه چو مردم مر حركات عملى خويش را كار بندد « 6 » به گرفتن لذّات تفاريق حسّى از ديدن و شنودن و چشيدن و بوييدن و بسودن ، آن‌گاه لذّتى به دو برسد - پس از آنكه آن لذّت برتر از آن « 7 » همه لذّت محسوس باشد - كه تا آن غايت به دو نرسيده باشد و آن لذّت مر او را لذّت مجامعت است ، و اين لذّت به دو به هنگام تمامى پيوستن نفس او رسد به جسد . و اين حال دليل است بر آنكه چو مردم مر حركت علمى خويش را به تمامى كار بندد به گرفتن لذّات تفاريق از تصوّر معقولات ، پس از آن به لذّتى برسد كه آن لذّت برتر از همهء معقولات باشد كه تا آن غايت به دو رسيده « 8 » باشد و آن لذّت مر او را لذّت ثواب باشد . و « 9 » واجب آيد كه رسيدن او بدين غايت لذّت معقول به هنگام تمامى جدا شدن نفس او باشد از

( 1 ) . B : اندر او . ( 2 ) . CB : - مر . / تصحيح قياسى / ( 3 ) . CB : - چو اضافت مردم به حيوان باشد . / تصحيح قياسى / ( 4 ) . CB : - مر . / تصحيح قياسى / ( 5 ) . CB : - باشد . / تصحيح قياسى / ( 6 ) . CB : كاربندند . / تصحيح قياسى / ( 7 ) . C : - آن . ( 8 ) . CB : نرسيده . / تصحيح قياسى / ( 9 ) . CB : - و . / تصحيح قياسى /