زاد المسافر ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٩

قول بيست و پنجم اندر آنكه مردم از كجا آمد و كجا همىشود

اعنى كه هر چيزى كه مردم را « 1 » بدان حاجت قوىتر است ، آن چيز اندر اين عالم بيشتر است و به مردم نزديك‌تر است ، از جسمانيّات چو هوا و زمين كه بىاين دو چيز مردم را ثبات نيست ، و از نفسانيّات چو آنچه مر او را همى اعراض گويند و اجسام بدان آراسته است و رسيدن مردم به علوم شريف از راه آن است و چو پيغامبران عليهم السّلام كه اندر عالم ظاهرند و خلق را به قهر زير دست خويش آوردند تا از راه علم ايشان به نعمت جاويدى رسند و اين از افاضات الهى است كه لذّت نفس كلّ اندر اين « 2 » افاضت‌هاست . و دليل بر آنكه تمامى لذّت اندر رسانيدن نعمت است به حاجتمندان ، آن است كه هر كسى كه مر او را اندكى عقل است مقرّ است بدان كه واجب است اندر عقل كه بهتر حالى مر خداى را باشد و اندر بديهت عقل ثابت است كه مر او را هيچ رنجى و المى اندر نيابد البتّه ، و آنچه مر او را هيچ رنجى نباشد به نهايت لذّت باشد و بىنياز باشد از چيزى كه بدان رنج از خويش بگرداند ، و رساننده مر خلق را به نعمت‌هايى كه مر ايشان را بدان حاجت است خداى است - عزّ شانه - ، پس درست شد كه غايت لذّت اندر رسانيدن نعمت است به حاجتمندان ، از بهر آنكه اين جز مر خداى را نيست و بىنيازى كمال است و خداى برتر از كمال است كه بىنياز كنندهء حاجتمندان است . ]

[ و چو حال اين است و غرض صانع عالم از اين صنع آن است تا مر نفس مردم را به لذّات جاويدى رساند و « 3 » روا نيست كه غرض او از اين صنع حاصل نشود ، واجب آيد كه چو « 4 » نفس مردم بر عدل بايستد و مر شريعت را كه آن تكليف حق است كار بندد بر موجب عقل و بصيرت ، ناچاره « 5 » به لذّت الهى رسد . و نام آن بهشت است كه رسولان خداى مر مطيعان را وعده بدان كردند و گفتند كه بازگشت

( 1 ) . B : كه مردم را چيزى كه . ( 2 ) . C : را بدان ( اندر اين ) . ( 3 ) . CB : - و . / تصحيح قياسى / ( 4 ) . CB : - چو . / تصحيح قياسى / ( 5 ) . C : ناچار .