زاد المسافر ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٢

قول نوزدهم اندر علّت بودش عالم جسم

مصنوع مسخّر كرده است . پس بدين روى اين آلات مسخّرات به سبب بودش مردم‌اند ، چنان كه خداى تعالى همىگويد : وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ « 1 » . و بدان گفتيم كز عالم چيزى شريف‌تر از مردم پديد نيامد كه بر عالم جز مردم چيزى پادشاه نشد .

و نيز گواهى دهد ما را بر آنكه مردم علّت تمامى عالم است و آن علّت چرايى اوست ، برخوردارى و شادمانه شدن مردم به چيزهايى از عالم كه مر هيچ حيوان ديگر ( را ) از آن برخوردارى و شادى نيست ، چو جواهر گداختن و فايده گرفتن و لذّت و شادى يافتن او از آن و ( از ) چيزهايى كه مر آن را مژه‌هاى « 2 » خوش و گوناگون است ( و چيزهايى كه مر آن را بوىهاى خوش و گوناگون است ) و نيز از چيزهاى ( ناخوش مزه و ) ناخوش بوى و ليكن مر او را فايده‌دهنده از « 3 » داروها و نيز كار بستن مردم ( مر ) جانوران زيان كار و درنده را از پرندگان چو باز و شاهين و جز آن و ( از « 4 » ) درندگان « 5 » چو يوز « 6 » و سگ و جز آن اندر منافع خويش به شكار كردن مر حيوانات عاصى را و بازداشتن او مر اين حيوانات را از فساد طبيعى بىنفع . و چو روا نيست كه حكمت ( باطل ) باشد و اين معنىها اندر اين چيزها به حكمت نهفته است - اعنى « 7 » لذّت‌ها اندر طعام‌هاى مختلف مژه « 8 » و فايده‌ها « 9 » اندر داروهاى ناخوش بوى و ناخوش مژه « 10 » و آموختن اندر مرغان و ددگان « 11 » شكارى و جز آن - و پديد آمدن اين حكمت‌ها جز به مردم نيست از اين چيزها ، پس اگر مردم نباشد اين همه حكمت‌ها ( كه عالم بدان تمام است باطل باشد ، و چو مردم هست اين حكمت‌ها ) به هستى ( او ) خود هستى ( تمام ) يافته است ، پس

( 1 ) . الجاثية ( 45 ) : 13 . ( 2 ) . CB : مزه‌هاى . ( 3 ) . C : چو . ( 4 ) . C : - از . ( 5 ) . CBA : دوندگان . / تصحيح قياسى / ( 6 ) . BA : ببر . ( 7 ) . CB : يعنى . ( 8 ) . CB : مزه . ( 9 ) . B : فايده‌هاى . ( 10 ) . CB : مزه . ( 11 ) . BA : + به .