زاد المسافر ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٠

قول نوزدهم اندر علّت بودش عالم جسم

قول نوزدهم اندر علّت بودش عالم جسم

قول نوزدهم اندر علّت بودش عالم جسم

جويندگان از چرايى بودش عالم به دو گروه شدند : يك گروه گفتند كه ممكن نيست دانستن ( كه ) عالم چرا بوده شد ، و ديگر گروه گفتند كه چرايى آفرينش عالم دانستنى است .

امّا آن گروه كه گفتند : ممكن نيست دانستن كه عالم چرا بود ، حجّت آن آوردند كه گفتند : بازجستن از چيز سپس از هستى او از چه چيزى او باشد ، آن‌گاه از چگونگى او باشد ، آن‌گاه از چرايى او باشد . و گفتند كه ما دانيم ( كه ) عالم هست ، و ليكن ندانيم كه چيست و چگونه است ، پس چگونه توانيم دانستن كه چراست ؟ و آن گروه كه گفتند : چرايى ( آفرينش ) عالم دانستنى است ، حجّت آن آوردند كه گفتند : عالم به كليّت خويش معلول است و اجزاى او بر ترتيب است و آنچه اجزاى او بر ترتيب باشد و معلول باشد ، كلّ او معلول باشد ، ( و آنچه معلول باشد ) مر او را علّت باشد . پس مر عالم را علّت است . و چو اين معلول يافتنى است و علّت [ به معلول پيوسته باشد ، لازم ] آيد كه علّت عالم به دو پيوسته باشد [ و آنچه ] به چيزى يافته پيوسته باشد ، يافته باشد و معلوم « 1 » باشد « 2 » .

( پس « 3 » ) اين گروه كه گفتند : علّت عالم بشناختنى است ، متّفق شدند بر آنكه

( 1 ) . C : معدوم . ( 2 ) . CA : نباشد . ( 3 ) . B : - پس .