زاد المسافر ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٤
7 . روش تصحيح
مىسازد ، آشفتگىيى است كه در لفظ و معنا در همگى نسخه‌هاى آن - بيش و كم - وجود دارد .
نگارنده پس از نسخه‌شناسى توصيفى و تاريخى زاد المسافر ، به برابر نهاد متن نسخه‌هاى آن با يكديگر ( - نسخه‌شناسى تطبيقى ) پرداخت . « 1 » پس از اين بررسىها ، راى من بر آن قرار گرفت كه از مجموع سه نسخهء تهران ، بادليان و كمبريج - كه از ديگر نسخ قديم‌تر و اصيل‌ترند - متنى صحيح و اصيل فراهم آورم كه - دست كم - نزديك به متنى باشد كه از خامهء مؤلّف بيرون تراويده است . بدين روى ، متن زاد المسافر به گونهء زير سامان داده شد :
1 . نسخهء تهران ( -
A
) اساس نهاده شد ، امّا اغلاط و افتادگىهاى آن با بهره از نسخه‌هاى بادليان ( -
B
) و كمبريج ( -
C
) تصحيح و تكميل گرديد و آنچه ترجيح داشت در متن آورده شد ، و بدين ترتيب متن نهايى فراهم آمد . سپس ، همگى اختلافات مهمّ نسخه‌هاى سه‌گانه ( ) با متن نهايى ، در پانوشت نشان داده شد .
2 . آنچه در ميان [ ] آمده ، آن بخش از متن است كه به سبب پوسيدگى كناره‌ها و افتادگى برگه‌ها در نسخهء
A
از بين رفته ، و آنچه در ميان ( ) آمده ، بخش‌هايى است كه در نسخهء
A
وجود ندارد .
3 . كلمات « پيغامبر » ، « آيت » ، « فريشته » ، « نبشته » ، « چو » كه در نسخهء
A
بدين گونه ضبط شده ، در نسخه‌هاى
B
و
C
به صورت « پيغمبر » ، « 2 » « آيه » ، « فرشته » ، « نوشته » ، « 3 » « چون » آمده است . هر جا كه ضبط نسخه‌هاى
B
و
C
در متن نهايى آورده شده ، ضبط اين واژگان را به گونهء ضبطشدهء نسخهء
A
برگردانيده‌ام . از سوى ديگر ، واژهء « ليكن » را كه در نسخهء
A
گاهى به صورت « لكن » آمده و در نسخهء
B
و
C
همه جا « ليكن » ضبط شده ،
( 1 ) . در باب مراحل سه‌گانهء نسخه‌شناسى ، ر . ك : تاريخ نسخه‌پردازى و تصحيح انتقادى نسخه‌هاى خطّى ، صص 333 - 356 . ( 2 ) . در نسخهء A نيز در موارد متعدّدى ضبط « پيغمبر » آمده ، امّا مىتوان يقين داشت كه ضبط « پيغامبر » در نسخهء A اصيل‌تر از ضبط « پيغمبر » است . در هر حال ، هر جا در همگى نسخه‌ها ( ) ضبط « پيغمبر » آمده ، در پانوشت بدان اشاره شده است . ( 3 ) . در نسخه C همانند نسخهء A « نبشته » آمده است ، هم چنان كه گه گاه به جاى « آيه » ، « آيت » ضبط شده است .