زاد المسافر ( فارسى ) — الصفحة ١٨١

قول هفدهم اندر قول و كتابت خداى - سبحانه -

قول بدين دو روى عامى است مردم را .

و امّا خاصى كتابت مر مردم را نيز به دو روى است : يكى بدان روى كه مر هيچ جانور ديگر اندر نبشتن - اعنى گفتار خويش را ( به ) فعل آوردن و نمودن - بهره نيست البتّه و اين صناعت خاص ( مر ) مردم راست ، و ديگر بدان روى كه كتابت مر همه را نيست - چنان كه قول مر همهء مردم راست - بل كتابت مر بعضى را از مردم هست و بعضى را نيست و نه همه مردمى نبشته را بتوانند خواندن و نه هر مردمى بتوانند نوشتن .

و از امّت مر گروهى را كه نبشتن دانند بر آن گروه كه نبشتن ندانند فضل است و ايشان كه نويسندگان‌اند خاص‌اند ، و امّا مر پيغامبران « 1 » را به كتابت [ كه آن بشرى است شرفى نيست ، ] از بهر آنكه كتابت دست‌افزار فرامشت‌كاران « 2 » است و پيغامبران « 3 » خداى فرامشت‌كار « 4 » نباشند ، بل ( كه پيغامبران « 5 » يادكننده بودند خلق را از خداى و ياد كنندهء خلق فرامشت‌كار « 6 » نباشد كه فراموشى ) با ياد داشتن « 7 » ضدّاند ، و خداى تعالى همىگويد ، قوله : قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً * رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللَّهِ مُبَيِّناتٍ « 8 » ، و چو رسول خداى ذكر است و كتابت آلت اهل نسيان است ، مر اهل ذكر را به دو حاجتى نباشد و مر كسى را بدانچه مر او را به كار نيايد فخرى نباشد .

آن‌گاه گوييم : كتابت نوعى از قول است و سپس از قول است . نبينى كه نخست مردم را به قول بايد رسيدن تا از قول به كتابت راه يابد ؟ و نيز هر كتابتى قول است و هر قولى كتابت نيست ، چنان كه هر مردمى جانور است و هر جانورى مردم

( 1 ) . CBA : پيغمبران . / تصحيح قياسى / ( 2 ) . CB : فراموش‌كاران . ( 3 ) . CBA : پيغمبران . / تصحيح قياسى / ( 4 ) . CB : فراموش كار . ( 5 ) . CBA : پيغمبران . / تصحيح قياسى / ( 6 ) . CB : فراموش كار . / تصحيح قياسى به سياق متن نسخهء A . / ( 7 ) . CB : - داشتن . ( 8 ) . الطّلاق ( 65 ) : 10 ، 11 .