تذكره خواجه محمد بن صديق كججانى ( فارسى ) — الصفحة ٦٩

القول فى سبب تأليف هذه الرّسالة

انحراف آن ، و ملازمت سبب باعث و فتور آن ، و قوّت روحانيّت و ضعف آن ، و استقامت همّت و مثل آن ، و صحّت توجّه به مطلوب و ضعف و سقم آن ، و قربت و منزلت به حضرت عزّت حاصل نشود مگر به علم و عمل ، و مراد به علم معرفت حق تعالى است به حسب طاقت انسانى ، و معرفت حق تعالى بر سه مرتبه است :

مرتبهء اوّل : معرفت ذات .

مرتبهء دوّم : معرفت اسماء .

مرتبهء سوّم : معرفت افعال .

امّا معرفت ذات او تعالى شأنه به كنه حقيقت ، هيچ مخلوقى را ميسّر نشود و در اين مقام مجموع مخلوقات در يك‌مرتبه مانده‌اند و به عجز و قصور اعتراف نموده كما قيل شعر :

اعتصام الورى بمعرفتك * عجز الواصفون عن صفتك « 66 »

تب علينا فانّنا بشر * ما عرفناك حقّ معرفتك « 67 »

( 66 ) . خلايق به معرفت تو چنگ در زده‌اند ، و ستايش‌گران از ستايش تو ناتوانند . ( 67 ) . توبه ما را بپذير كه ما بشريم ، و ترا آن‌طور كه شايسته است نشناخته‌ايم .