تذكره خواجه محمد بن صديق كججانى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣

حكايت مجلس دوّم مولانا مشار اليه با حضرت خواجه قدّس سرّه و تصرّف كردن خواجه در او و مقيّد شدن مولانا به قيد ارادت و اعتقاد

يگانگى اقرار كند يگانه شود ، و چون به راه رود ببيند و چون بشنود ياد گيرد ، و غير خود را اثبات كند ، و خود را نفى كند ، و چون سخن گويد رنجور را شفا دهد .

چون خواجه رحمة اللّه عليه از اين نوع سخن فارغ شد فرمود : اى مولانا كه در اين دو سه روز از تو علمهاى غريبه و معرفتهاى عجيبه به عبارتهاى لطيف و اشارتهاى شريف شنيدم كه اگر صفات و اخلاق و افعال و احوال تو مناسب آن مىبود تو لايق آن مىبودى كه امام و مقتداى عصر خود باشى و يگانهء دهر .

ليكن چون به ديدهء بصيرت در تو نظر مىكنم اقوال و افعال و حركات و سكنات و احوال ترا مخالف كلمات و علم تو مىبينم .

پس پيش من درست و روشن شد كه حكمت غير حقيقت حكيم است و معرفت غير حقيقت عارف و علم غير حقيقت عالم ، مگر نسبت با حضرت عزّت تعالى شأنه كه علم او در حضرت احديّت ذات ، مغاير ذات او نيست و از او جدا نيست ، زيرا كه آنجا تعدّد به‌هيچ‌وجه تصوّر نتوان كرد .

پس گاه باشد كه شخصى مسائل حكمت نقل كند و او به حقيقت سفيه باشد . و گاه باشد كه معرفت نقل كند و او در واقع