تحفه شاهيه عباسيه ( شرح الرسالة الذهبية الطبية ) ( فارسى ) — الصفحة ٥١

[ چهار طبيعت و اخلاط ]

جسمها را بر چهار طبيعت كه آنها مرهء سودا « 1 » و مرهء صفرا « 2 » و خلط « 3 » خون و خلط بلغم است . و مجملا دو خلط 38 گرم كه صفرا و خون بوده باشد و دو خلط سرد كه سودا و بلغم بوده باشد . و مخالفت شده است در طبيعت ميان اين دو و ميان آن دو . پس‌گردانيده شده است دو خلط گرم كه يكى تر و گرم كه آن خون بوده باشد و ديگرى گرم و خشك كه آن صفرا بوده باشد . و همچنين دو خلط سرد كه يكى تر گردانيده شد كه آن بلغم است . و خلط ديگر خشك كه آن سودا بوده باشد . پس پراكنده و بخش نموده شده اين چهار خلط بر چهار جزو از بدن كه آن چهار جزو سروسينه و سر استخوانهاى « 4 » پهلو - كه آن را به زبان تركى قبرغه گويند - و جانب زير شكم .

و اعلم ان الرأس و الاذنين و العينين و المنخرين و الفم و الانف من الدم و ان الصدر من البلغم و الريح و الشراسيف من المره الصفراء و ان البطن من المرة السوداء .

يعنى به‌درستى كه سر و دو گوش و دو چشم و دو سوراخ بينى و دهن « 5 » و بينى « 6 » از خون است . يعنى جزو غالب‌ترين اجزا خون « 7 » است . و سينه از بلغم است . و هوا و قبرغه از صفراست . و شكم « 8 » از سوداست .

اعلم ان النوم سلطان الدماغ و هو قوام الجسد و قوته فاذا اردت النوم فليكن اضطجاعك او لا على شقك الايمن ثم انقلب على الايسر و كذلك فقم من مضجعك على شقك الايمن

( 1 ) . melan . ( 2 ) . bile . ( 3 ) . humour . ( 4 ) . head of bones . ( 5 ) . mouth . ( 6 ) . nose . ( 7 ) . blood components . ( 8 ) . abdomen .