تهليليه ( فارسى ) — الصفحة ١١٧

يادداشتها

نور قيّوم : نور قيّوم است ، كه قيام همه به آن است .

نور محيط : نور محيط است كه به همهء انوار احاطه دارد و ماوراى آن نورى نيست .

نور قهّار : نور اقهر و قهار است ، كه از شدت اشراق و قوّت لمعان غير متناهيش ، به جميع انوار قاهر است . . . و ما سواى او ، اشعه و اشراقات و اشعهء اشعه و اشراقات اشراقات اوست . ( فلسفه در ايران ، ص 199 ) .

2 - 52 - هلمّ حرّا : همچنين . ( معين ) .

4 - 52 - مراتب موجودات : خلاصهء تفكر سهروردى اين است :

1 - اصل نهايى وجود ، نور قاهر است و اقتضاى آن روشنى بخش درنگ ناپذير است . تجلى ، ذات ويژهء نور است . . . لا نور يا غسق چيزى نيست كه از مبدأيى مستقل برخاسته باشد .

2 - تقابل نور و ظلمت تقابل تضاد نيست ، تقابل وجود و لا وجود است .

او اساس وجود را به انوار مجرده و عارضه داند .

الف - نور مجرد : اين نور شامل عقل كلى و عقل جزيى است ، هيئتى به خود نمىگيرد و هرگز به چيزى جز خود تعلق نمىپذيرد .

ب - نور عارضى : اين نور مىتواند به چيزى جز خود تعلق يابد و بدان هيئت بخشد مانند نور ستارگان .

ج - معرفت : وى گويد ، رابطهء ما با موضوع شناخت رابطهء منفعل نيست ، نفس انفرادى بدان سبب كه خود نور است در جريان فعل شناخت نسبت به موضوع شناخت ، نور بخشى مىكند و بالاخره علم اشراقى حضورى در نظر سهروردى مبدأ اساسى معرفت و يا ادراك درونى است .

د - هيولى : وى منكر هيولى به روش مشائيان است . اساس جهان مادى را غسق مىداند يا ماده مطلق و آن وجود مستقلى ندارد و بلكه