تاريخ پانصد ساله خوزستان ( فارسى ) — الصفحة ٨٩
بند ميزان دهنه مسرقان
به شاخه ديگر ريخته چنان كه حال امروزى آنست و آن جوى پيشين پاك از ميان رفته و آبادىهاى كنار آن همه خشك گرديده « 1 » اين پيش آمد گذشته از آنكه خوزستان را از روستاى سبز و خرم مسرقان كه كشتگاه نيشكر در آنجا بيش از ديگر جاها كاشته مىشده بىبهره گردانيده گويا زيان ديگر آن ويرانى شهر اهواز بوده .
زيرا چنان كه از اهواز گفتگو خواهيم كرد علت عمده ويرانى آن شكستن بند اهواز بوده و گويا علت بزرگ شكستن بند نيز همين داستان برگشتن مسرقان از جوى ديرين خود بوده كه در نتيجه آن همه آب در يك شاخه گرد آمده و فشار زور آن سه برابر گرديده بويژه در هنگام سيلهاى بهارى و از اينجا بند تاب نياورده و درشكسته و از شكستن او آب‌هايى كه به درون شهر روان بوده از جوىها افتاده و شهر بىآب گرديده و ناگزير روى به ويرانى نهاده است . « 2 »
بند ميزان دهنه مسرقان
بند ميزان دهنه مسرقان
از آنچه كه تا اينجا گفتيم دانسته شد كه مسرقان كه امروز گرگر يا دو دانگه ناميده مىشود جويى است كه با دست درآورده‌اند و مقصودشان اين بوده كه از شوشتر تا دريا تا مىتوانند آب رود را به مصرف آبيارى كشتزارها برسانند . شادروان هم بندى است كه در
( 1 ) . مستوفى در نزهت القلوب چون شهرهاى خوزستان را مىشمارد شهرى نيز بنام مسرقان در آنجا نام مىبرد . ولى نوشته او در اين باره استوار نمىتوان داشت و نمىتوان باور كرد كه آبادى روستاى مسرقان تا زمان او بازمانده بوده . ( 2 ) . كتابهاى استخرى و ابن حوقل و تاريخ ابن اثير و اساب سمعانى و نزهت القوب مستوفى و معجم البلدان .