زبدة الحقايق ( فارسى ) — الصفحة ١٢٨

( ب : توضيحات ضرورى در مورد قسمت‌هايى از متن )

جسم نمىتواند معلول اول باشد زيرا جسم مركب از ماده و صورت است و به واسطهء اين تركيب با قاعده صدور واحد از واحد متعارض است و لذا نمىتواند جوهر اول باشد .

صورت نيز به دليل آنكه حال است و نيازمند محل نمىتواند جوهر اول باشد و محتاج اليه آن اولى به اوليت است .

ماده هم نمىتواند جوهر اول باشد زيرا جوهر اول بايد فاعل ما بعد خود باشد و ماده فاعل نيست بلكه قابل است .

نفس هم نمىتواند جوهر اول باشد چون نفس در ذات نيازمند محل نيست اما در فعل محتاج محل است .

نتيجه آنكه فقط عقل مىتواند جوهر اول باشد .

اما صوفيان كه وحدت‌گرا هستند و بين موجودات تفاوت ذاتى نمىبينند بلكه وجود را واحد و موجودات را شعشعه و پرتو آن ذات واحد مىدانند ، اين بحث‌ها را زايد ديده‌اند آن‌چنان كه نسفى مىگويد اول ما خلق الله العقل است اما اين عقل به اعتبارات مختلف نام‌هاى متفاوت دارد . نور ، قلم ، ملك مقرب ، عرش عظيم ، آدم و . . .

( 3 - ص 55 س 2 ) در خلق خدا تبديل نيست . . .

مأخوذ از آيهء 30 سورهء روم مىباشد « لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ » و هم در آيهء 44 سورهء فاطر آمده است كه در سنت خدا تبديل و تحويل نيست . « فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا »

( 4 - ص 57 س 5 ) فرموده‌اند الست بربكم . . .

آيهء 172 از سورهء اعراف « وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ . قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ . »

طبرى در تفسير آيهء فوق نوشته است :

آدم در وادى نعمان - جايگاهى اندر پس كعبه - مىگشت كه خواب بر وى غلبه نمود و همان‌جا سرش را بر زمين نهاد - نيم‌خفته نيم‌بيدار - خداوند همهء ذريت او را تا روز قيامت بيرون آورد و به او بنمود و به آن ذريت گفت .

الست بربكم ؟ « نه خداى شمايم ؟ »