زبدة الحقايق ( فارسى ) — الصفحة ١١٠
( الف : معنى و شرح لغات ، تركيبات ، اصطلاحات و اعلام متن . )
آباء ثمانيه مجموع هشت فلك از افلاك نه‌گانه به استثناى فلك الافلاك است و آباء سبعه مجموع هفت فلك از افلاك است كه هريك حاصل سياره‌اى است . و لذا در آباء سبعه فلك الافلاك و فلك ثوابت يا فلك البروج از افلاك استثنا مىشود .
به من نامشفقند آباى علوى * چو عيسى زان ابا كردم ز آبا « 1 »
برخى آباء ثمانيه را مؤثر در زايش مواليد مىدانند و برخى ديگر چون حاج ملا هادى آباء سبعه را .
شب و روز گردند آباء علوى * به صد شوق در گرد اين چار مادر « 2 »
آدم انسان و پيامبر نخستين به روايت دين . و اصطلاحا كسى است كه جامع جميع صفات و اسماء الهى باشد . « چون حضرت آدم براى خلافت روى زمين آفريده شده ، مرتبت جامع تمام مراتب عالم و مرآت مرتبت الهيت است و مظهر تمام اسماء غيبت الغيوب است و آينهء تمام‌نماى وجود سرمدى است و مراد از آدميت روح كلى است »
و به گفتهء جامى :
نسخهء مجمل و مضمونش * ذات حق و صفات بىچونش
متصل با دقايق جبروت * مشتمل بر حقايق ملكوت
باطنش در محيط وحدت غرق * ظاهرش خشك‌لب به ساحل فرق
صورت نيك و بد نوشته در او * سيرت ديو و دد سرشته در او « 3 »
ابراهيم نام پدرش تارح يا تارخ است اما در قران آزر ذكر شده . « إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْناماً آلِهَةً » « 4 » لقب وى خليل اللّه و خليل الرحمن است . وى جد يهود و اعراب است .
به دليل دعوت به توحيد و بت‌شكنى ، نمرود وى را در آتش انداخت ، اما آتش بر او سرد شد . وى خانه كعبه را بنياد نهاد . دو پسر داشت به نام‌هاى اسحاق كه جد بنى اسرائيل است و اسماعيل كه جد اعراب است . وى به امر خدا حاضر شد كه اسماعيل را قربان كند اما خداوند فرمان داد كه به جاى وى به ذبح گوسفندى بپردازد .
( 1 ) . خاقانى ، ديوان ، ص 24 . ( 2 ) . فرهنگ لغات و اصطلاحات فلسفى . ( 3 ) . فرهنگ مصطلحات عرفا . ( 4 ) . سورهء انعام ، آيهء 74 .