المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩٢

كيد

و آيات - كَيْدُ ساحِرٍ - فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ - 9 و 10 / طه .

ميگويند - فلان يَكِيدُ بنفسه - يعنى در حال نزع و جان دادن است ، و كاد الزنده يعنى چوب آتش زنه آتشش كم و كند است .

فعل كَادَ براى فعل و كارى كه انجامش نزديك است وضع شده است ميگويند - كاد يفعل - در وقتى به كار ميرود كه كارى تاكنون انجام نشده و نزديك به انجام است ، ولى هر گاه با حرف ( نفى ) همراه باشد ، احتمال انجامش نزديك است و همچنين در كارى كه نزديك است انجام نشود و واقع نگردد . مثل :

آيه - لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلًا - 74 / اسراء ) :

اشاره به توجه خداوند نسبت به پيامبر است كه ميگويد - اگر ترا ثابت قدم نميگردانيديم نزديك بود كه به آنان اندك تمايلى و اعتمادي پيدا كنى - كه در اين آيه روش فريبكارانه غير مؤمنين را به مؤمنين تذكر ميدهد تا از آنان ايمن باشند ) .

آيات ديگرى كه از اين واژه در آن به كار رفته عبارتند از :

وَ إِنْ كادُوا 82 / اسراء - تَكادُ السَّماواتُ 90 / مريم - يَكادُ الْبَرْقُ 14 / بقره - يَكادُونَ يَسْطُونَ 72 / حج - إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ 56 / صافات ) .

هر گاه حرف ( نفى ) قبل از - كاد - يا بعد از آن باشد در معنى آن فرقى نخواهد داشت ، مثل آيه :

وَ ما كادُوا يَفْعَلُونَ 71 بقره لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ 78 / نساء .

حرف نفى ( ان ) كمربا - كاد - به كار ميرود مگر بضرورت شعرى .

شاعر ميگويد : -

قد كاد من طول البلى أن يمحصا