المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٦

نطق

لَقَدْ عَلِمْتَ ما هؤُلاءِ يَنْطِقُونَ - الانبياء / 65 اشاره به اينست كه آنها از جنس انسانها و ناطق صاحب عقل و خرد نيستند در آيه گفت :

قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ - فصلت / 21 در باره اين آيه گفته شده ، مقصود اعتبار و پند گرفتن است كه اعضاء انسان بر كارهاى زشت او در قيامت گواهى ميدهد و معلوم است كه اشياء نطق و سخن‌شان همان جهت عبرت گرفتن از وجود آنهاست كه خرد نوعى نطق است و گفت :

عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ - النمل / 16 صداى حيوانات به اعتبار حضرت سليمان كه آنها را مىفهميد نطق ناميده شده ، پس كسى كه اين معنى را از چيزى بفهمد نسبت به او ناطق است هر چند كه موجودى ساكت و صامت باشد و نسبت به كسى كه نمىفهمد بدون نطق و صامت است هر چند كه ناطق باشد ( مثل زبانهاى مختلف براى كسانى كه آن زبانها را نمىفهمند ) در آيه فرمود :

هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ - الجاثية / 29 زيرا كتاب ناطقى است و خبر دهنده‌ايست كه بينائى و چشم انسان آن را درك مىكند . همانطور كه سخن و كلام كتابى است كه گوش آن را ميشنود و درك مىكند .

از جمادى سوى جان جان شويد * غلغل اجزاى عالم بشنويد تا شما سوى جمادى ميرويد * محرم جان جمادان كى شويد پس چو از تسبيح يادت ميدهد * آن دلالت همچو گفتن مىبود اين بود تأويل اهل اعتزال * واى آن كس كو ندارد نور حال .