المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٣

ما

هر زمان ميخواستند آتش جنگ بيفروزند خداوند آن را خاموش مينمود .

و كُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِيراً - الاسراء / 97 كنايه از كمى و زيادى آتش دوزخ است . و اما آيه :

فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ - الحجر / 14 كه اگر بمعنى مصدر يا الذى باشد هر دو درست است .

بدانكه حرف - ما - اگر با كلمات بعدش به تقدير مصدر معنى شود حتما حرف است و گر نه اگر اسم باشد ضمير به آن بر ميگردد و همچنين اگر بگوئى - اريد - ان اخرج - كه به ضمير بر نميگردد و ضميرى هم بعدش نيست .

دوم : مَا - نافيه و اهل حجاز آن را مثل شرط به كار مىبرند .

ما هذا بَشَراً - يوسف / 31 سوم : حرف - مَا - كه بر - آن و اخوات آن و - ربّ - و از اين گونه معانى و فعل داخل مىشود مثل :

إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ - فاطر / 28 و إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً - آل عمران / 178 و كَأَنَّما يُساقُونَ إِلَى الْمَوْتِ - الانفال / 6 و رُبَما يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا - الحج / 2 و همچنين در قلما و طالما كه گفته‌اند به همين معنى است .

چهارم : ما - كه لفظ - اذ و حيث - را كه براى شرط است الزام آور مىكند يعنى قطعا چنان خواهد شد .