المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٦٤

موت

و كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ كه عبارت از زوال و از بين رفتن نيروى جوانيست و دورى روح از جسد در آيه إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُونَ - الزمر / 30 گفته‌اند معنايش اينست كه در آينده‌خواهى مرد كه آگاهى بر اين امر است كه هر كسى ناچار از مرگ است چنان كه گفته شده -

و الموت حتم في رقاب العباد - « 1 » .

( 1 ) جاى تاسف است كه ابن اثير در النهايه تمام نظرات راغب رحمة اللّه را در مورد موت پنج‌گانه نقل كرده ولى بدون ذكر نام راغب ( النهايه 4 / 369 ) و اين كار از نظر ادب و فرهنگ عملى ناجوانمردانه است . مصراع فوق كه ميگويد - رسيدن مرگ به همه مردم حتمى است - موضوعى است كه تمام شعرا و حكما در اين باره سخن گفته‌اند زيباترين و حكيمانه‌ترين آنها اشعارى است كه ابو الحسن تهامى در مرثيه و شهادت فرزندش در شصت بيت سروده است كه براستى جاى يادآورى است ميگويد . حكم المنية فى البريّة جار * ما هذه الدّنيا بدار قرار بنيا يرى الانسان فيها مخبرا * حتى يرى خبرا من الاخبار فرمان مرگ در ميان انسانها جارى است . زيرا اين جهان جاى ماندن نيست . در حالى كه انسانى خبر دهنده است . ناگهان تو او را و مرگش را در اخبار ميشنوى . و مكلّف الايّام ضدّ طباعها * متكلّب فى الماء جذوة نار و العيش نوم و المنيّة يقظة * و المرء بينهما خيال سار كسى كه از روزگار خلافش را بخواهد مثل كسى است كه از آب آتش .