المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٩٧

مثل

از اين معنى است مثالى كه خداوند مثل زده است آيه :

وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ - الحشر / 21 .

و در جاى ديگر :

وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ - العنكبوت / 43 ) . چنان كه گفته‌اند - مَثَلْ - دو گونه است :

اول : بمعنى مِثْل و شبيه مثل شبه و شبه ، بعضى گفته‌اند ، مثل و مثل را به توصيف چيزى تعبير مىشود ، مثل آيه :

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ - الرعد / 35 .

دوم : عبارت از مشابهت و همسانى چيزى با ديگرى در يكى از جهات معنوى و هر معنى كه باشد و اين عمومىترين لفظى است كه براى مشابهت دو چيز وضع شده است ، زيرا - الند - فقط در مشاركت دو چيز در جوهر آنهاست ، و شبه فقط در مشاركت در كيفيت دو چيز است ، مساوى هم فقط در مشاركت و همسانى دو چيز در كميّت است ، امّا شكل و مشاكله فقط در مشاركت و همسانى مقدار هندسى دو چيز است ولى - مثل - در تمام آن همسانىها عموميت دارد ، از اين جهت هر گاه خداى تعالى از هر وجهى از وجوه ذكر شده بالا ميخواهد نفى تشبيه كند ميگويد :

لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ - الشورى / 11 .

و اما چگونه ميان - كاف تشبيه - و مثل - در اين آيه جمع شده است براى تأكيد نفى است تا تنبيهى و هشدارى باشد بر اينكه به كار بردن واژه - مثل و نيز كاف صحيح نيست و لذا با كلمه ليس هر دو امر را نفى نمود . ( يعنى مثليت و شباهت