المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩٨

كون

و وَ كانَ الْإِنْسانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا - كهف 54 .

كه صفات كفران پيشگى و سستى و ستيزه خوئى ملازم انسان است و كمتر از او دور مىشود .

و در مورد شيطان ميگويد :

وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلْإِنْسانِ خَذُولًا - فرقان 29 و وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً اسرا 27 .

« كان » هر گاه در معنى زمان ماضى به كار رود جائز است كه در كاربردش در آن صفات به حال خود باقى باشد چنان كه در آيات اخير ذكر شد : و نيز جائز است كه صفات ياد شده در چيزى يا شخصى كه با « كان » بيان شده فقط در گذشته بوده و تغيير كرده باشد مثل :

كان فلان كذا - ثم صار كذا .

يعنى فلانى چنين بود و چنين شد ، در چنين مواردى فرق نميكند كه زمان مورد نظر يعنى زمانى كه « كان » در آن به كار رفته بسيار دور و يا گذشته بعيد باشد مثل اينكه گفته شود « كان في اوّل ما أوحد اللّه تعالى » يعنى در سر آغازى بود كه خداى تعالى آفرينش بوجود آورده است و ايجاد كرده است و يا اينكه به كار بردن « كان » در زمانى باشد كه فقط يك لحظه از وقتى كه سخن در آن مورد ميگوئيم گذشته باشد ، براى هر دو مورد .

1 - مثل اينكه بگوئى « كان آدم كذا » آدم چنان بوده .

2 - يا اينكه گفته شود « كان زيد هيهنا » زيد اين جا بود ( كه در عبارت اول از چگونگى خلقت آدم و در عبارت دوّم از يك لحظه قبل سخن گفته‌ايم ) بطورى كه ميان تو و زمانى كه از بودن « زير » خبر ميدهى كمترين زمانى فاصله است .