الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٩٥

فصلى [ در أسباب اختلاف ] :

يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ - و براستى كه روزى نزد پروردگارت همچون هزار سال است « 1 » ابن عباس گفت : روز قيامت حساب پنجاه هزار سال است ، و آسمانها در شش روز كه هر روز آن هزار سال بوده آفريده شده‌اند ، و ( يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ ) همان مقدار مسافت است .

و برخى بر آن شده‌اند كه منظور از آنها روز قيامت است كه به اعتبار حال مؤمن و كافر تفاوت دارد ، به دليل فرمودهء خداوند : ( يَوْمٌ عَسِيرٌ * عَلَى الْكافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ - روزى است دشوار كه بر كافران آسان نيست « 2 » .

فصلى [ در أسباب اختلاف ] :

فصلى [ در أسباب اختلاف ] :

زركشى در البرهان گويد : اختلاف سببهايى دارد :

يكى : واقع شدن شىء بر أنواع مختلف و شكلهاى گوناگون ، مانند فرمودهء خداوند دربارهء آفرينش آدم : ( مِنْ تُرابٍ - از خاك « 3 » ، و يك‌بار فرموده : ( مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ - از گل سياه « 4 » ، و يك‌جا فرموده : ( مِنْ طِينٍ لازِبٍ - از گل چسبنده « 5 » ، و جاى ديگر آمده : ( مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ - از گل خشك همچون گل كوزه‌گران « 6 » كه ألفاظ مختلف و معانى آنها در أحوال گوناگون است ؛ زيرا كه گل خشك غير از گل تر است ، و گل تر غير از خاك مىباشد ، ولى بازگشت همهء آنها به يك حقيقت است يعنى : خاك ، و اين أحوال از خاك حاصل گرديده‌اند .

و مانند فرمودهء خداوند : ( فَإِذا هِيَ ثُعْبانٌ - پس ناگهان اژدها شد « 7 » ، و در جاى ديگر آمده : ( تَهْتَزُّ كَأَنَّها جَانٌّ - همچون مار كوچك به جست و خيز آمد « 8 » كه « جانّ » مار كوچك است ، و « ثعبان » مار بزرگ مىباشد ، كه چون در شكل اژدها بود ، و حركت و جست و خيزش همچون چالاكى و جست و خيز مارهاى كوچك .

دوّم : اختلاف موضوع ، مانند فرمودهء خداوند : ( وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ - آنها را نگاه داريد كه مسئولند « 9 » ، و فرمودهء او : ( فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَ لَنَسْئَلَنَّ

( 1 ) . حج ، 47 ( 2 ) . مدثر ، 9 و 10 ( 3 ) . آل عمران ، 59 ( 4 ) . حجر ، 26 و 28 و 33 ( 5 ) . صافات ، 11 ( 6 ) . رحمن ، 14 ( 7 ) . شعراء ، 32 ( 8 ) . قصص ، 31 ( 9 ) . صافات ، 24