الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٧٥

نوع چهل و هفتم در ناسخ و منسوخ قرآن

نظرى است كه مكّى و ديگران ترجيح داده و وجه آن را چنين ذكر كرده‌اند كه :

اگر اين را در عداد ناسخ بشماريم بايد همهء قرآن را ناسخ بدانيم ؛ زيرا كه همه يا بيشتر آيات آن آنچه كفار و اهل كتاب بر آن بوده‌اند را برداشته است . گفته‌اند : و حقّ ناسخ و منسوخ آن است كه آيه‌اى آيهء ديگر را نسخ نمايد .

بله نوع أخير آن - يعنى برداشتن حكم آنچه در اوّل اسلام بوده - از دو نوع پيشين آن موجّه‌تر است .

چون اين را دانستى معلوم شد كه قسمت بسيار زيادى از آياتى كه - زيادكنندگان آورده‌اند خارج است به علاوهء آيات گذشت و عفو ، اگر بگوييم كه آيهء شمشير آنها را نسخ نكرده ، و آنچه براى اين أمر صلاحيت دارد قسمت بسيار كمى باقى مىماند ، كه با دلايل در تأليف لطيفى آنها را گرد آورده‌ام ، و در اينجا بدون زوايد تحرير مىكنم :

از سورة البقرة :

1 - فرمودهء خداى تعالى : ( كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ . . . ) « 1 » اين آيه منسوخ است ، گفته شده : به آيهء ارث ، و بقولى : به حديث : « ألا لا وصية لوارث - آگاه باشيد كه براى وارث وصيتى نيست » و بقولى : به اجماع ، اين را ابن العربى حكايت كرده است .

2 - فرمودهء خداى تعالى : ( وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ ) « 2 » ، گويند كه : منسوخ است به فرمودهء خداوند : ( فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ) « 3 » ، و بقولى : محكم است و « لا » تقدير گرفته مىشود .

3 - فرمودهء خداوند : ( أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ ) « 4 » ناسخ فرمودهء خداوند :

( كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ) « 5 » مىباشد ؛ زيرا كه مقتضاى اين آيه آن است روزهء مسلمانان نيز همچون روزهء أمم گذشته باشد از جهت حرمت خوردن و جماع پس از خواب ، اين را ابن العربى ذكر كرده ، و قول ديگرى هم حكايت كرده كه اين آيه نسخ حكمى است كه در سنّت بوده .

4 - فرمودهء خداى تعالى : ( يَسْئَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ ) « 6 » منسوخ است به

( 1 ) . بقرة ، 180 ( 2 ) . بقرة ، 184 ( 3 ) . بقرة ، 185 ( 4 ) . بقرة ، 187 ( 5 ) . بقرة ، 183 ( 6 ) . بقرة ، 217