الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٦٤
توجه :
و فرمودهء خداوند : ( صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ) « 1 » را بيان نمود فرمودهء خداوند :
( أُولئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ . . . ) « 2 » .
و گاهى بيان مجمل در حديث مىآيد ، مانند : ( وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ ) « 3 » ، ( وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ ) « 4 » ؛ كه سنّت أفعال و چگونگى نماز و حج و مقدار نصابهاى زكات - با انواع مختلف آن - را بيان نموده است .
توجه :
توجه :
در مورد آياتى از قرآن اختلاف شده كه آيا از قبيل مجمل است يا نه ؟
از جمله آيهء دزدى است ؛ گويند كه در مورد دست مجمل است ؛ زيرا كه اين لفظ تا ساق ، و آرنج ، و بازو گفته مىشود ، و در مورد قطع نيز مجمل است ، چون جدل كردن ، و مجروح نمودن را شامل مىگردد ، و براى هيچ‌كدام ظهور نيست ، و چون شارع مقدس از ساق جدا كرده بيان شد كه مراد آن است . و بقولى : اجمال ندارد ؛ زيرا كه قطع در جدا كردن ظهور دارد .
و از جمله : آيهء ( وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ ) « 5 » مىباشد ؛ گفته شده : مجمل است زيرا كه بين مسح تمام و قسمتى از سر مردّد مىباشد ، و چون شارع جلو سر را مسح نموده اين را بيان مىكند ، و بقولى : نه ، مجمل نيست ، بلكه براى مطلق مسح است كه با كمترين حدّى كه عنوان مسح بر آن منطبق مىشود صادق است .
[ مترجم گويد : و از بزرگان شيعه رسيده كه : باء در « برءوسكم » بر اين دلالت دارد كه بعض و قسمتى از سر را بايد مسح كرد ، و مسح تمام سر درست نيست ] .
و از جمله : ( حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ ) « 6 » ، گفته مىشود كه : مجمل است چون نسبت دادن حرمت به عين چيزى درست نيست ، زيرا كه حرمت به فعل تعلق مىگيرد ، پس بايد كه تقديرى گرفته شود ، كه امور مختلفى قابليت تقدير دارند ، و آوردن تمام آنها نيازى نداشته ، و ترجيح بعضى از آنها هم درست نبوده . و بقولى :
نه ، چون مرجّح هست ؛ و آن عرف است كه حكم مىكند به اينكه حرمت به
( 1 ) . فاتحة ، 7 ( 2 ) . مريم ، 58 ( 3 ) . بقرة ، 43 ( 4 ) . آل عمران ، 97 ( 5 ) . مائدة ، 6 ( 6 ) . نساء ، 23