الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٦١

نوع چهل و ششم در مجمل و مبيّن قرآن

نوع چهل و ششم در مجمل و مبيّن قرآن

نوع چهل و ششم در مجمل و مبيّن قرآن

مجمل آن است كه : دلالتش روشن نباشد ، و آن در قرآن واقع شده ، بر خلاف گفتهء داود ظاهرى ؛ و در اينكه آيا به همان حال اجمال باقى مىماند يا نه اقوالى هست ، أصح آنها اينكه : آنچه بايد بدان عمل كرد مجمل نمىماند ، بر خلاف غير آن .

و اجمال سببهايى دارد ؛ از جمله :

1 - اشتراك ، مانند : ( وَ اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَ ) « 1 » كه هم به معنى أقبل ( - پيش - آمد ) است و هم به معنى أدبر ، ( - روى گردانيد ) ، ( ثَلاثَةَ قُرُوءٍ ) « 2 » كه قرو هم براى حيض وضع شده و هم براى پاك شدن از آن ، ( أَوْ يَعْفُوَا الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكاحِ ) « 3 » كه شوهر و ولىّ هر دو را شامل مىگردد ، زيرا كه هريك از آنان عقدهء نكاح را بدست دارد .

2 - حذف ، مانند : ( وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ) « 4 » كه احتمال حذف « فى » و « عن » هر دو هست .

3 - اختلاف مرجع ضمير ، مانند : ( إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ ) « 5 » ، احتمال مىرود كه ضمير فاعل در « يرفعه » برگردد به همان‌كه ضمير « إليه » برگشته باشد و آن اللّه است ؛ و احتمال دارد كه ضمير « يرفعه » به عمل برگردد و معنى چنين باشد كه عمل صالح سخن خوب را بالا مىبرد .

( 1 ) . تكوير ، 17 ( 2 ) . بقرة ، 228 ( 3 ) . بقرة ، 237 ( 4 ) . نساء ، 127 ( 5 ) . فاطر ، 10