الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٥٧

شاخه‌هاى پراكنده‌اى از بحث در رابطه با عموم و خصوص :

« مأموريت يافته‌ام با مردم بجنگم تا اينكه لا إله الّا اللّه بگويند » .

و فرمودهء خداى تعالى : ( حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى ) « 1 » تخصيص خورده به عموم نهى رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم از نماز خواندن در أوقات مكروه ، كه نمازهاى واجب از عموم آن خارجند .

و فرمودهء خداوند : ( وَ مِنْ أَصْوافِها وَ أَوْبارِها . . . ) « 2 » تخصيص زده فرمايش رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) را كه : « هر چيزى كه از زنده جدا شود مردار است » .

و فرمودهء خداوند : ( وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها وَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ ) « 3 » تخصيص زده فرمودهء پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم را كه : « صدقه بر هيچ غنى و يا استوار اندامى حلال نيست » .

و فرمودهء خداوند : ( فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي ) « 4 » تخصيص داده عموم فرمودهء رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم را كه : « هرگاه دو مسلمان با شمشير يكديگر را ملاقات كنند ، قاتل و مقتول هر دو در جهنم خواهند بود » .

شاخه‌هاى پراكنده‌اى از بحث در رابطه با عموم و خصوص :

شاخه‌هاى پراكنده‌اى از بحث در رابطه با عموم و خصوص :

اول : هرگاه عام در سياق مدح يا ذم واقع شود ، آيا بر عموم خود باقى مىماند ؟

نظرهاى مختلفى در اين باره هست ؛ يكى اينكه : بله ؛ چون چيزى آن را از عموميتش منصرف ننموده ، و بين عموم با مدح يا ذم منافاتى نيست .

دوم اينكه : نه ؛ زيرا كه چون ديگر در روند عموم دادن نيست ، بلكه براى مدح يا ذمّ است .

سوم - كه أصح أقوال است - اينكه : تفصيل مىدهيم ، پس عموم خواهد داشت در صورتى كه عامّ ديگرى كه در سياق آن نباشد با آن معارضه كند ، و عموميت نخواهد داشت در صورتى كه معارضه باشد .

مثال آن در صورتى كه معارض نباشد فرمودهء خداى تعالى است : ( إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِي نَعِيمٍ * وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ ) « 5 » .

( 1 ) . بقرة ، 238 ( 2 ) . نحل ، 80 ( 3 ) . توبة ، 60 ( 4 ) . حجرات ، 9 ( 5 ) . انفطار ، 13 و 14