الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٥٦

فصلى در بيان يكى از اقسام خاص :

و فرمودهء خداى تعالى : ( فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ ) « 1 » ، تخصيص يافته به فرمودهء خداوند : ( حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ . . . ) « 2 » .

و از مثالهاى آنچه با حديث تخصيص خورده فرمودهء خداى تعالى : ( وَ أَحَلَّ اللَّهُ - الْبَيْعَ ) بيعهاى فاسد - كه بسيار هم هست - تخصيص يافته ، ( وَ حَرَّمَ الرِّبا ) « 3 » كه عرايا با سنت تخصيص شده است .

و آيات ارث نيز تخصيص خورده ، و با حديث ثابت شده كه قاتل و مخالف در دين ارث نمىبرند .

و آيهء تحريم ميته با حديث ؛ تخصيص يافته و ملخ از آن مستثنى شده است ، و آيهء ( ثَلاثَةَ قُرُوءٍ ) « 4 » كنيز از آن بوسيلهء حديث تخصيص گرفته است .

و فرمودهء خداوند : ( ماءً طَهُوراً ) « 5 » ، كه مواردى از آن با سنّت تخصيص گرفته است .

و فرمودهء خداوند : ( وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا ) « 6 » ، كسى كه كمتر از ربع دينار دزديده با سنّت تخصيص يافته است .

و از مثالهاى آنچه با اجماع تخصيص شده آيهء ارث است ، كه برده با اجماع تخصيص يافته است ، اين را مكّى ذكر كرده .

و از مثالهاى آنچه با قياس تخصيص گرفته آيهء زناست : ( فَاجْلِدُوا كُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ ) « 7 » كه عبد ( - غلام ) بر أمه ( - كنيز ) قياس شده كه در فرمودهء خداى تعالى : ( فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ ما عَلَى الْمُحْصَناتِ مِنَ الْعَذابِ ) « 8 » ، به طور نصّ آمده ، و عموم آيه را تخصيص زده است ، اين را نيز مكّى ذكر كرده است .

فصلى در بيان يكى از اقسام خاص :

فصلى در بيان يكى از اقسام خاص :

يكى از انواع خاص در قرآن آن است كه عموم سنّت را تخصيص مىزند ، و اين نوع كم است ، و از جمله مثالهاى آن است فرمودهء خداى تعالى : ( حَتَّى يُعْطُوا - الْجِزْيَةَ ) « 9 » كه تخصيص زده فرمايش رسول اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم را كه :

( 1 ) . نساء ، 3 ( 2 ) . نساء ، 23 ( 3 ) . بقرة ، 275 ( 4 ) . بقرة ، 228 ( 5 ) . فرقان ، 48 ( 6 ) . مائدة ، 38 ( 7 ) . نور ، 2 ( 8 ) . نساء ، 25 ( 9 ) . توبة ، 29