الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٠

قاعدهء اول : [ در حذف ]

مگر ( طاغون ) در سوره‌هاى الذاريات و الطور ، و ( كراما كاتبين ) ، و مگر : ( روضات ) در سورهء شورى ، و ( آيات للسّائلين ) ، ( مكر في آياتنا ) ، و ( آياتنا بينات ) در سورهء يونس ، و مگر در صورتى كه پس از آن همزه‌اى باشد ، مانند : ( الصائمين و الصائمات ) ، يا تشديد باشد مثل : ( الضّالّين ) ، و ( الصافّات ) ، پس اگر در آن كلمه ألف دو مىباشد آن نيز حذف مىگردد ، مگر ( سبع سماوات ) در سورهء فصلت .

و از هر جمعى كه بر وزن ( مفاعل ) و امثال آن باشد نيز ألف حذف مىگردد ، مانند : المسجد ، و مسكن ، و اليتمى ، و النّصرى ، و المسكين ، و الخبئث ، و الملائكة ، و الف دوم ( خطينا ) هرجا كه واقع شود .

و از هر عدد مانند : ثلث و ثلث ، و ( سجد ) هر جاى قرآن واقع شود مگر در آخر سورة الذاريات ، - و اگر تثنيه گردد هر دو ألف آن حذف مىگردد - ، و القيمه ، و الشيطن ، و سلطن ، و تعلى ، و اللّتي ، و اللّئي ، و خلق ، و علم ، و به قدر ، و الأصحب ، و الأنهر ، و الكتب ، و نكرهء اين سه كلمهء اخير مگر در چهار موضع : ( لكلّ أجل كتاب ) ، ( كتاب معلوم ) ، ( كتاب ربّك ) ، ( كتاب مبين ) در سورة النمل ، و نيز از بسمله ، و و بسم اللّه مجراها ، و از اول فصل امر از ( سأل ) .

و از هر كلمه‌اى كه دو يا سه ألف در آن جمع باشد ، مانند : ءادم ، ءاخر ، ء أشفقتم ، ء أنذرتم .

و از رءا هرجا كه واقع شود مگر ( ما رأى ) ، و ( و لقد رأى ) در سورة النجم ، و نيز نأى و ءالئن ، مگر ( فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ ) « 1 » .

و دو الف از ( ليئكة ) مگر در سوره‌هاى الحجر و ق .

و ياء از هر منقوص تنوين دار در حالت رفع و جر حذف مىگردد ، مانند :

( باغ و لا عاد ) .

و مضاف به منقوص اگر ندا شود ، مگر : ( يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا ) « 2 » ، ( يا عِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا ) « 3 » در سورة العنكبوت ، و نيز اگر منادى واقع نشود ، مگر : ( وَ قُلْ لِعِبادِي ) « 4 » ( أَسْرِ بِعِبادِي ) « 5 » در سوره‌هاى طه و حم ، ( فَادْخُلِي فِي عِبادِي * وَ ادْخُلِي جَنَّتِي ) « 6 » .

( 1 ) جن ، 2 و 9 ( 2 ) زمر ، 53 ( 3 ) عنكبوت ، 56 ( 4 ) أسراء ، 53 ( 5 ) طه ، 77 و دخان ، 23 ( 6 ) فجر ، 29 و 30