الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٥١٥

نوع هفتاد و چهارم در مفردات قرآن

و ديگرى گفته : فرمودهء خداى تعالى : ( يا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ . . . ) « 1 » تمام اصول احكام شريعت را در بر گرفته : أمر ، و نهى ، و اباحه ، و خبر .

و كرمانى در عجايب دربارهء فرمودهء خداوند : ( نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ ) « 2 » گفته : گويند : قصهء يوسف است ، و جهت نامگذارى آن به « أحسن القصص - بهترين داستانها » آن است كه مشتمل بر : ياد حاسد و محسود ، مالك و مملوك ، شاهد و مشهود ، عاشق و معشوق ، حبس و رهاسازى ، زندان و رهايى ، و حاصلخيزى و خشكسالى ، و امور بسيار ديگرى كه بيان آنها از توان افراد بشر خارج است ، مىباشد .

و گفته : ابو عبيده از رؤبه ياد كرده : در قرآن إعراب‌انگيزتر از فرمودهء خداوند :

( فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ ) « 3 » نيست .

و ابن خالويه در كتاب ليس گفته : در سخن عرب لفظى كه تمام لهجه‌هاى ( ما ) ى نافيه را در بر گرفته باشد جز يك مورد كه در قرآن آمده نيست ، در اين مورد هر سه لهجه آمده است ، و آن فرمودهء خداوند : ( ما هُنَّ أُمَّهاتِهِمْ ) « 4 » مىباشد ، جمهور آن را به نصب خوانده ، و بعضى به رفع دانسته‌اند ، و اين مسعود : ( ما هنّ بأمّهاتهم ) به باء خوانده است ، و در قرآن لفظى از باب « افعوعل » نيست مگر در قرائت ابن عباس :

( ألا إنّهم يثنون صدورهم ) « 5 » .

و يكى از علما گفته : طولانىترين سوره در قرآن البقرة ، و كوتاه‌ترين سوره الكوثر مىباشد ، و طولانىترين آيه ، آيهء دين ، و كوتاه‌ترين آيه ( و الضحى ) ، ( و الفجر ) ، و طولانىترين كلمه از لحاظ نوشتن : ( فَأَسْقَيْناكُمُوهُ ) « 6 » مىباشد .

و دو آيه در قرآن هست كه هر كدام حرف معجم را جمع كرده‌اند : ( ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً . . . ) « 7 » ، و ( مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ . . . ) « 8 » .

و جز در دو جاى قرآن نيامده كه دو حاء بدون فاصله در كنار هم قرار گيرند :

( عُقْدَةَ النِّكاحِ حَتَّى ) « 9 » ، ( لا أَبْرَحُ حَتَّى ) « 10 » .

و نيز هيچ دو كاف پى در پى نيست مگر : ( مَناسِكَكُمْ ) « 11 » ، ( ما سَلَكَكُمْ ) « 12 » .

( 1 ) أعراف ، 31 ( 2 ) يوسف ، 3 ( 3 ) حجر ، 94 ( 4 ) مجادلة ، 2 ( 5 ) هود ، 5 ( 6 ) حجر ، 22 ( 7 ) آل عمران ، 154 ( 8 ) فتح ، 29 ( 9 ) بقرة ، 235 ( 10 ) كهف ، 60 ( 11 ) بقرة ، 200 ( 12 ) مدثر ، 42