الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٥١٤

نوع هفتاد و چهارم در مفردات قرآن

و ابن أبى حاتم از حسن آورده كه گفت : بر پيغمبر صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم آيه‌اى شديدتر از اين نازل نشد : ( وَ تُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ . . . ) « 1 » .

و ابن المنذر از ابن سيرين آورده كه : نزد آنها ( صحابه ) چيزى ترساننده‌تر از اين آيه نبود : ( وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ ) « 2 » .

و از أبو حنيفه است كه : ترساننده‌ترين آيه در قرآن : ( وَ اتَّقُوا النَّارَ الَّتِي أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ ) « 3 » است .

و ديگرى گفته : ( سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ ) « 4 » مىباشد ، و لذا يكى از علما گفته :

اگر اين كلمه را از نگهبان ده كوچكى بشنوم خوابم نمىبرد .

و در نوادر ابو زيد آمده : مالك گفت : دشوارترين آيه بر هواپرستان فرمودهء خداوند است : ( يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ . . . ) « 5 » پس تأويل آن را براى هواپرستان بازگو كن .

و ابن أبى حاتم از ابو العاليه آورده كه گفت : دو آيه در كتاب خدا هست كه چقدر بر كسانى كه دربارهء آن جدل مىكنند سنگين است : ( ما يُجادِلُ فِي آياتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ) « 6 » ، ( وَ إِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتابِ لَفِي شِقاقٍ بَعِيدٍ ) « 7 » .

و سعيدى گفته : سورة الحج از شگفتيهاى قرآن است ، در آن آيات مكى و مدنى ، حضرى و سفرى ، ليلى و نهارى ، حربى و سلمى ، و ناسخ و منسوخ آمده است ، مكى از اول آيهء سىام تا آخر سوره ، و مدنى از آغاز آيهء پانزدهم تا اول سىام ، و ليلى پنج آيه از اول آن ، و نهارى از اول آيهء نهم تا آغاز آيهء دوازدهم ، و حضرى تا آيهء بيستم مىباشد .

مىگويم : و سفرى اوّل آن است ، و ناسخ : ( أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ . . . ) « 8 » ، و منسوخ :

( اللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ . . . ) « 9 » مىباشد كه آيهء سيف ( - شمشير ) آن را نسخ كرده ، و نيز فرمودهء خداوند : ( وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ . . . ) « 10 » كه ( سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى ) « 11 » ناسخ آن است .

و كرمانى گفته : مفسرين ذكر كرده‌اند كه فرمودهء خداوند : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهادَةُ بَيْنِكُمْ . . . ) « 12 » از دشوارترين آيات قرآن است از لحاظ حكم و معنى و إعراب .

( 1 ) أحزاب ، 37 ( 2 ) بقرة ، 8 ( 3 ) آل عمران ، 131 ( 4 ) رحمن ، 31 ( 5 ) آل عمران ، 106 ( 6 ) غافر ، 4 ( 7 ) بقرة ، 176 ( 8 ) حج ، 39 ( 9 ) حج ، 69 ( 10 ) حج ، 52 ( 11 ) أعلى ، 6 ( 12 ) مائدة ، 106