الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٤٨
توجه :
چشم از دست ارزنده‌تر ، و گوش از چشم بهتر است ، و از همين‌گونه است تأخير بليغتر ، و براى اين مثال آورده‌اند به : مقدم داشتن رحمان بر رحيم ، و رؤف بر رحيم ، و رسول بر نبى در فرمودهء خداوند : ( وَ كانَ رَسُولًا نَبِيًّا ) « 1 » ، و براى اين نوع نكته‌ها ذكر شده كه مشهورترين آنها رعايت فاصله است .
دهم : پايين آمدن از بالاتر به پايينتر ، و براى اين مثال آورده‌اند : ( لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ ) « 2 » ( لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً ) « 3 » ، ( لَنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْداً لِلَّهِ وَ لَا الْمَلائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ ) « 4 » .
اين بود آنچه ابن الصائغ ذكر كرده است ، و ديگران أسباب ديگرى نيز آورده‌اند ، از جمله اينكه : دلالتش بر قدرت بيشتر و عجيب‌تر باشد ، مانند فرمودهء خداوند : ( فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ . . . ) « 5 » و فرمودهء خداوند : ( وَ سَخَّرْنا مَعَ داوُدَ - الْجِبالَ يُسَبِّحْنَ وَ الطَّيْرَ ) « 6 » زمخشرى گفته : بدين جهت كوهها را بر پرندگان مقدم داشته كه تسخير كوهها براى داود و تسبيح آنها با او عجيب‌تر و بر قدرت الهى دلالتش بيشتر ، و مدخليّتش در اعجاز فزون‌تر مىباشد ، چون آنها جماد ، و پرندگان حيوان مىباشند .
و از جمله اينكه : فاصله‌ها رعايت شود ، و براى اين نوع مثالهاى فراوانى خواهد آمد .
و از جمله : فهمانيدن حصر براى اختصاص دادن ، كه در نوع پنجاه و پنجم خواهد آمد .
توجه :
توجه :
چه بسا يك لفظ در جايى مقدم شود و در جاى ديگر مؤخّر ، و نكته‌اش اين است كه يا سياق و روش هرجا مقتضى همان است كه آمده - چنان كه به آن اشاره شد - و يا به قصد اينكه ابتدا و ختم سخن با آن انجام پذيرد به جهت اهتمام به آن ، چنان كه در فرمودهء خداى تعالى است : ( يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ . . . ) « 7 » و يا به قصد تفنّن در فصاحت و
( 1 ) . مريم ، 51 ( 2 ) . بقرة ، 255 ( 3 ) . كهف ، 49 ( 4 ) . نساء ، 172 ( 5 ) . نور ، 45 . ( 6 ) . انبياء ، 79 ( 7 ) . آل عمران ، 106