الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٤٦

نوع چهل و چهارم در مقدّم و مؤخر قرآن

( هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ ) « 1 » ، ( وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ ) « 2 » ، ( لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ ) « 3 » ، ( بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ ) « 4 » ، ( ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ * وَ ثُلَّةٌ مِنَ - الْآخِرِينَ ) « 5 » ، ( لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ ) « 6 » ، ( لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولى وَ الْآخِرَةِ ) « 7 » ، و امّا فرمودهء خداوند : ( فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَ الْأُولى ) « 8 » ، براى رعايت فاصله است ، و همچنين :

( جَمَعْناكُمْ وَ الْأَوَّلِينَ ) « 9 » .

پنجم : چيزى به منظور تأكيد و تشويق و سفارش بيشتر مقدّم مىآيد ، تا مبادا نسبت به آن سستى شود ، مانند مقدم داشتن وصيت بر قرض در فرمودهء خداوند : ( مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِها أَوْ دَيْنٍ ) « 10 » و حال آنكه قرض - شرعا - بر وصيت مقدم است .

ششم : سبقت داشتن ، و آن يا از لحاظ وجود يافتن در زمان جلوتر است ، كه شب بر روز و تاريكيها بر نور ، و آدم بر نوح ، و نوح بر ابراهيم ، و ابراهيم بر موسى ، و موسى بر عيسى ، و داود بر سليمان ، و فرشتگان بر انسان در فرمودهء خداوند : ( اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا وَ مِنَ النَّاسِ ) « 11 » ، و عاد بر ثمود ، و همسران بر فرزندان در فرمودهء خداوند : ( قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ ) « 12 » ، و چرت بر خواب ، در فرمودهء خداوند :

( لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ ) « 13 » مقدّم آمده‌اند .

و يا از جهت فرودآمدن است ، مانند فرمودهء خداوند : ( صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى ) « 14 » ، ( وَ أَنْزَلَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ * مِنْ قَبْلُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ أَنْزَلَ الْفُرْقانَ ) « 15 » .

و يا به اعتبار وجوب و تكليف مانند : ( ارْكَعُوا وَ اسْجُدُوا ) « 16 » ، ( فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ . . . ) « 17 » ، ( إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ ) « 18 » ، و لذا پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه - ( و آله ) و سلّم فرمود : « به آنچه خداوند به آن آغاز كرده شروع مىنماييم » .

و يا ذاتا جلوتر باشد ، مانند : ( مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ ) « 19 » ، ( ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سادِسُهُمْ ) « 20 » ، و همين‌طور تمام عددها هر مرتبه‌اى بر مافوقش ذاتا مقدّم است ، و امّا فرمودهء خداوند : ( أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنى وَ فُرادى ) « 21 » به جهت برانگيختن و تشويق اجتماع و جمع شدن برخيز است .

( 1 ) . حديد ، 3 ( 2 ) . حجر ، 24 ( 3 ) . مدثر ، 37 ( 4 ) . قيامة ، 13 ( 5 ) . واقعة ، 39 و 40 ( 6 ) . روم ، 4 ( 7 ) . قصص ، 70 ( 8 ) . نجم ، 25 ( 9 ) . مرسلات ، 38 ( 10 ) . نساء ، 11 ( 11 ) . حج ، 75 ( 12 ) . احزاب ، 28 ( 13 ) . بقرة ، 255 ( 14 ) . اعلى ، 19 ( 15 ) . آل عمران ، 3 و 4 ( 16 ) . حج ، 77 ( 17 ) . مائدة ، 6 ( 18 ) . بقرة ، 158 ( 19 ) . نساء ، 3 ( 20 ) . مجادلة ، 7 ( 21 ) . سبأ ، 46