الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٩

نوع شصت و هشتم در جدل قرآن

بازخواهدگرداند ، و زمين را پس از نيستى ايجاد كرد ، و با آفرينش آن را زنده نمود ، و با خشكى و بىحاصلى آن را ميرانيد ، سپس با حاصلخيزى آن را زنده كرد ؛ و در تمام اين أمور خبرش با دلالت واقعيت ديده‌شده بر آنچه انتظار مىرود واقع شود راست بوده ؛ به‌طورىكه خبر همچون عين واقع شده ؛ خبر او را در مورد آوردن ساعت قيامت تصديق مىكنيم ، و ساعت را نمىآورد مگر كسى كه « بر مىانگيزد آنها را كه در قبرها هستند » چون اين عبارت است از مدّتى كه مردگان براى مجازات بپاخاسته شوند ، پس چنين ساعتى خواهد آمد و ترديدى در آن نيست ، و خداوند - سبحانه و تعالى - هر آنكه در قبرهاست را خواهد برانگيخت « 1 » .

و ديگرى گفته : خداى منزّه و برتر بر معاد جسمانى به چند گونه استدلال فرموده است :

يكى : قياس بازگرداندن بر آغاز كردن آفرينش ، چنان كه خداى تعالى فرموده :

( كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ - همچنان‌كه شما را آغاز كرد بازمىگرديد « 2 » ، ( كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ - همان گونه كه أوّل آفريديم بازمىگردانيم « 3 » ، ( أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ - آيا آنگاه كه آفرينش را ( از عدم به وجود ) آورديم هيچ در مانديم « 4 » .

دوم : مقايسهء بازگرداندن بر آفرينش آسمانها و زمين به طريق أولى ، خداى تعالى فرموده : ( أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ . . . - آيا كسى كه آسمانها و زمين را آفريده قادر نيست كه مردگان را زنده كند « 5 » .

سوم : مقايسهء بازگرداندن بر زنده كردن زمين پس از مرگ آن به وسيلهء باران و گياه .

چهارم : قياس كردن بازگرداندن بر بيرون آوردن آتش از درخت سبز ، كه حاكم و ديگران روايت كرده‌اند اينكه أبى بن خلف استخوانى آورد و ساييد ، آنگاه گفت : آيا خدا اين استخوان را پس از كهنه و پوسيده شدن زنده خواهد كرد ! پس خداوند نازل فرمود : ( قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ - بگو كسى كه أوّل بار آنها را بوجود آورد زنده‌شان خواهد كرد « 6 » كه آفريدگار منزّه متعال به بازگرداندن بار دوّم به آفرينش أوّل استدلال فرمود ، و جمع بين آن دو را به علّت حدوث بازگردانيد ، سپس

( 1 ) بديع القرآن ، 37 و 38 ( 2 ) اعراف ، 29 ( 3 ) انبياء ، 104 ( 4 ) ق ، 15 ( 5 ) يس ، 81 ( 6 ) يس ، 79 تا 80