الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٤١٥

فصلى [ در أقسام امثال قرآن ] :

و أمّا قسم مخفى و پوشيدهء آن : ماوردى گفته : شنيدم ابو إسحاق إبراهيم بن مضارب بن إبراهيم مىگفت : شنيدم پدرم مىگويد : از حسين بن الفضل سؤال كرده گفتم : تو أمثال عرب و عجم را از قرآن بر مىآورى ، پس آيا در كتاب خدا اين مثل را ديده‌اى : « خير الأمور أوساطها - بهترين أمور ميانه‌هاى آنهاست » ؟ گفت : بله در چهار جاى ، فرمودهء خداى تعالى : ( لا فارِضٌ وَ لا بِكْرٌ عَوانٌ بَيْنَ ذلِكَ - نه از كار افتاده و پير و نه بكر و كار نكرده ميانه بين اين دو « 1 » ؛ و فرمودهء خداى تعالى : ( وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً - و آنان كه هرگاه إنفاق كنند نه إسراف نمايند و نه بخل ورزند بلكه ميانهء اين دو خرج كنند « 2 » و فرمودهء خداى تعالى : ( وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ - و دستت را به گردنت مبند و آن را كاملا هم مگشاى « 3 » و فرمودهء خداى تعالى : ( وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا - و نه نمازت را بسيار بلند بخوان و نه بسيار آهسته و بين اين دو حدّ متوسطى اختيار كن « 4 » .

گفتم : پس آيا در كتاب خدا اين مثل را مىيابى : « من جهل شيئا عاداه - هركس چيزى را نشناسد با آن دشمنى كند » ؟ گفت : بله در دو جاى : ( بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ - بلكه دروغ شمردند آنچه را كه علم بر آن نداشتند « 5 » ، ( وَ إِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ فَسَيَقُولُونَ هذا إِفْكٌ قَدِيمٌ - و چون به قرآن هدايت نشوند گويند اين دروغى از گذشتگان است « 6 » .

گفتم : آيا در كتاب خدا مىيابى كه : « احذر شرّ من أحسنت إليه - بپرهيز شرّ كسى را كه به او نيكى كرده‌اى » ؟ گفت : بله ، ( وَ ما نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْناهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ - و در پى انتقام و دشمنى نشدند مگر پس از آنكه خدا و رسول او از فضل خود آنان را بىنياز ساختند « 7 » .

گفتم : آيا در كتاب خدا مىيابى كه : « ليس الخبر كالعيان - شنيدن كى بود مانند ديدن » ؟ گفت : آرى در فرمودهء خداى تعالى : ( قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلى وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي - [ خداوند ] فرموده : مگر ايمان نياورده‌اى [ ابراهيم ] گفت : چرا ولى براى اينكه دلم مطمئن شود « 8 » .

( 1 ) بقرة ، 68 ( 2 ) فرقان ، 67 ( 3 ) اسراء ، 29 ( 4 ) اسراء ، 110 ( 5 ) يونس ، 39 ( 6 ) احقاف ، 11 ( 7 ) توبة ، 74 ( 8 ) بقرة ، 26