الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٤١٣

فصلى [ در أقسام امثال قرآن ] :

پيامبران و حكما مثالهاى زيادى هست .

فصلى [ در أقسام امثال قرآن ] :

فصلى [ در أقسام امثال قرآن ] :

امثال قرآن دو گونه است : ظاهرى كه به آن تصريح شده ، و مخفى كه واژهء مثل در آن ذكر نگشته ؛ از مثالهاى اوّل : ( مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً . . . ) « 1 » مىباشد كه خداى تعالى براى منافقين دو مثال زده : يك مثال به آتش ، و مثال ديگر به باران .

ابن أبى حاتم و غير او از طريق علىّ بن أبى طلحه از ابن عبّاس آورده‌اند كه گفت : اين مثلى است كه خداوند براى منافقين آورده ، آنان به اسلام افتخار و عزت كسب مىكردند ، مسلمانان با آنان وصلت مىنمودند و موارثه با ايشان واقع مىشد ؛ و در تقسيم غنايم آنان را شركت مىدادند ، پس چون مردند خداوند آن عزّت را از آنان سلب كرد همچنان‌كه از صاحب آتش روشناييش گرفته مىشود ، ( وَ تَرَكَهُمْ فِي ظُلُماتٍ ) مىفرمايد : آنان را در عذاب ترك گفت ، ( أو كصيب ) همان باران است ، خداوند مثل آن را در قرآن آورده ، ( فيه ظلمات ) فرمايد : آزمايشى در آن است ، ( و رعد و برق ) ترسانيدن ( يَكادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ ) مىفرمايد : نزديك است كه محكم قرآن بر زشتيهاى منافقين دلالت كند ، ( كُلَّما أَضاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ ) « 2 » مىفرمايد : هر چه منافقين در إسلام عزتى بنگرند اطمينان يابند ، و چون صدمه به آن رسد برخيزند كه به كفر بازگردند ؛ چنان كه خداوند فرموده : ( وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلى حَرْفٍ . . . ) « 3 » .

و از جمله فرمودهء خداى تعالى است : ( أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها - خداوند آبى از سوى آسمان فروفرستاد پس نهرهايى به قدر آنها جارى شد . . . « 4 » ابن أبى حاتم از طريق علىّ بن أبى طلحه از ابن عباس آورده كه گفت : اين مثلى است كه خداوند زده است ، منظور فراگيرى دلها از آن ( نازل شده ) به قدر شك و يقين آنهاست ، ( فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً - أمّا كفها از بين مىروند ) و آن شك است ، ( وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ - و اما آنچه براى مردم سود دارد پس در زمين

( 1 ) بقرة ، 17 ( 2 ) بقرة ، 19 و 20 ( 3 ) حج ، 11 ( 4 ) رعد ، 17