الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٥

نوع شصت و سوم در آيات متشابه

فرمودهء خداى تعالى : ( قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْنا ) « 1 » ، و در سورهء آل عمران است : ( قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ ما أُنْزِلَ عَلَيْنا ) « 2 » ، چون اوّلى خطاب به مسلمانان و دوّمى خطاب به پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم مىباشد ، و با « إلى » از هر جهت پايان داده مىشود ، ولى با « على » جز از يك‌جهت كه بلندى باشد آورده نمىشود ، و قرآن از هر جهتى كه تبليغ‌كننده‌اش بياورد به مسلمانان مىرسد ، ولى بر پيغمبر صلّى اللّه عليه - ( و آله ) و سلّم از جهت بالا آمد ، پس مناسب شد كه بفرمايد : « علينا » ، از همين روى آنچه از جهت پيغمبر صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم است بيشتر با « على » است ، و آنچه در جهت امت است بيشتر با « إلى » .

فرمودهء خداى تعالى : ( تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها ) « 3 » و پس از آن فرموده :

( فَلا تَعْتَدُوها ) « 4 » ؛ زيرا كه اوّلى پس از چند نهى بيان شده ، و دوّمى بعد از چند أمر ، پس مناسب آمد كه از تعدى و تجاوز بر آنها نهى آيد به اينكه در همان مرز توقف گردد .

فرمودهء خداى تعالى : ( نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ ) « 5 » و فرمودهء ( وَ أَنْزَلَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ ) « 5 » زيرا كه قرآن بتدريج نازل شد پس مناسب است : « نزّل » از آن تعبير گردد كه بر تكرار فرودآمدن دلالت دارد ، ولى تورات و إنجيل يك جا نازل شده‌اند .

فرمودهء خداى تعالى : ( وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاقٍ ) « 7 » و در سورهء الاسراء آمده : ( خَشْيَةَ إِمْلاقٍ ) « 8 » ، زيرا كه اوّلى خطاب به فقرايى است كه مستمند هستند ، يعنى :

فرزندانتان را از جهت فقرى كه در شما هست مكشيد ، و لذا نيكو شد كه بفرمايد :

( نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ - ما شما را روزى دهيم ) كه با آن تنگدستى شما بر طرف شود ، سپس فرمود : « و ايّاهم » يعنى همگيتان را روزى مىدهيم ، و در آيهء دوم خطاب به افراد بىنياز و غنى است ؛ يعنى آنها را از ترس فقرى كه به سبب آنها برايتان حاصل شود مكشيد ، از همين روى نيكو آمد : ( نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِيَّاكُمْ - ما آنها را روزى دهيم و شما را ) .

فرمودهء خداى تعالى : ( فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ) « 9 » و در سورهء فصّلت آمده :

( فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ) « 10 » ، ابن جماعه گفته : چون آيهء سورة الاعراف أوّل

( 1 ) بقرة ، 136 ( 2 ) آل عمران ، 84 ( 3 ) بقرة ، 187 ( 4 ) بقرة ، 229 ( 5 ) آل عمران ، 3 ( 7 ) أنعام ، 151 ( 8 ) اسراء ، 31 ( 9 ) أعراف ، 200 ( 10 ) فصلت ، 36