الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٤

نوع شصت و سوم در آيات متشابه

ترك شده است . و در سوره البقرة به سالم ماندن غير ظالمين اشاره شده چون تصريح كرده كه عذاب بر متصفان به ظلم نازل گشت ، و « إرسال » از « إنزال » مؤثرتر است ، لذا در سورة البقرة كه نعمت ذكر شده با آن مناسب آمد ، و آيهء البقرة را با ( يَفْسُقُونَ ) « 1 » ، و لازمه‌اش ظلم نيست ، ولى لازمهء ظلم فسق مىباشد ، پس هر لفظى با سياق خود مناسب افتاد .

و همچنين در البقرة : ( فَانْفَجَرَتْ ) « 2 » ، و در الأعراف : ( فَانْبَجَسَتْ ) « 3 » آمده ، چونكه انفجار در بسيارى آب بليغتر است ، لذا در سياق ياد نعمتها تعبير به آن مناسب شد .

فرمودهء خداى تعالى : ( وَ قالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً ) « 4 » ، و در سورهء آل عمران آمده : ( مَعْدُوداتٍ ) « 5 » ، ابن جماعه گفته : چونكه گويندهء اين حرف دو فرقه از يهود مىباشند كه يكى از آنها گفته : فقط هفت روز در آتش عذاب مىشويم ، به عدد روزهاى دنيا ، و ديگرى گفته : چهل روز عذاب خواهيم شد به تعداد روزهاى عبادت كردن گوساله از ناحيهء پدران آنها ، پس آيهء البقرة محتمل است فرقهء دوم را مقصود داشته باشد كه با جمع كثرت تعبير آورده ، و در آل عمران فرقهء اوّل كه به جمع قلّت تعبير شده است .

و ابو عبد اللّه رازى گفته : اين از باب تفنّن است .

فرمودهء خداى تعالى : ( إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى ) « 6 » و در سورهء آل عمران فرموده :

( إِنَّ الْهُدى هُدَى اللَّهِ ) « 7 » ؛ زيرا كه منظور از « هدى » در سورة البقرة تحويل قبله است ، و در آل عمران مراد دين است ، چون پيش از آن آمده : ( لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ ) ، يعنى :

همانا دين خداوند اسلام است .

فرمودهء خداى تعالى : ( رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً ) « 8 » ، و در سورهء ابراهيم فرموده :

( هَذَا الْبَلَدَ آمِناً ) « 9 » ، زيرا كه اوّلى دعاى ابراهيم پيش از آبادى شدن مكه است ، هنگامى كه هاجر و اسماعيل را در بيابان آنجا ترك گفت ، پس دعا كرد كه آن بيابان شهر شود ، و آيهء دوم دعاى آن حضرت پس از بازگشت به آنجا و سكونت گرفتن طايفهء جرهم در آن ، و آبادى شدنش مىباشد ، پس براى امنيّت آن بلد دعا كرد .

( 1 ) بقرة ، 59 ( 2 ) بقرة ، 60 ( 3 ) أعراف ، 140 ( 4 ) بقرة ، 80 ( 5 ) آل عمران ، 24 ( 6 ) بقرة ، 120 ( 7 ) آل عمران ، 73 ( 8 ) بقرة ، 126 ( 9 ) ابراهيم ، 35