الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٣

نوع شصت و سوم در آيات متشابه

شفاعت مقدم شد زيرا كه شافع شفاعت را بر فديه مقدم مىدارد ، و در آيهء دوم بيان فرمود كه از نفس مورد بازخواست و مجرم فديه از خودش پذيرفته نمىشود ، و شفاعت كسى نيز براى او سودمند نيست ، و عدل را مقدم داشت بدين جهت كه نياز به شفاعت هنگام ردّ آن مىباشد ، لذا در آيهء اوّل فرمود : ( لا يُقْبَلُ مِنْها عَدْلٌ ) و در آيهء دوم : ( وَ لا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ ) زيرا كه شفاعت از شافع پذيرفته مىشود و براى مشفوع له سود مىبخشد .

فرمودهء خداى تعالى : ( وَ إِذْ نَجَّيْناكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذابِ ) « 1 » ، و در سورهء إبراهيم : ( وَ يُذَبِّحُونَ ) « 2 » با واو آمده ، زيرا كه آيهء اول از خطاب خداى تعالى به آنان است ، لذا براى تكرّم در خطاب محنتهايشان را شمارش ننموده ، و در آيهء دوم از زبان موسى است پس آنها را شمرده است ، و در سورة الأعراف ( يُقَتِّلُونَ ) « 3 » آمده كه يكى از انواع سخن به نام تفنن است .

فرمودهء خداى تعالى : ( وَ إِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْيَةَ . . . ) « 4 » و در سورة الاعراف با تفاوت چند لفظ آمده ، و نكته‌اش آن است كه آيهء بقره در معرض تذكر نعمتهايى است كه به آنان عطا شده چنان كه فرموده : ( يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ . . . ) « 5 » لذا مناسب شد كه قول را به خداى تعالى نسبت دهد ، و نيز كلمهء ( رغدا - لذت‌بخش ) كه نعمت با آن تمام‌تر است ، و باز مناسب آمد كه : ( وَ ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً ) « 6 » مقدم شود ، و ( خطاياكم ) چونكه جمع كثرت است به كار رود ، و واو در ( و سنزيد ) كه بر جمع بين دو أمر دلالت دارد ، و فاء در ( فكلوا ) به جهت اينكه أكل - خوردن مترتب بر دخول است ؛ تمام اينها مناسب افتاده است . و آيه‌اى كه در سورة الأعراف است با مطلبى كه متضمن توبيخ آنهاست آغاز شده ، كه گفتند : ( اجْعَلْ لَنا إِلهاً كَما لَهُمْ آلِهَةٌ ) « 7 » و گوساله پرستيدند ، لذا مناسب شد : ( وَ إِذْ قِيلَ لَهُمُ ) « 8 » ، و ترك كلمهء « رغد » و چون سكونت با خوردن جمع مىشود فرمود : ( وَ كُلُوا ) ، و مناسب آمد مقدم داشتن تذكر آمرزش خطاها ، و ترك واو در ( سنزيد ) ، و چون در سورة الأعراف هدايت‌كنندگان به صورت بعض ذكر شده‌اند كه : ( وَ مِنْ قَوْمِ مُوسى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ ) « 9 » مناسب شد كه در هنگام ذكر ظالمين نيز چنين بيايد ، ( الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ ) « 10 » ، ولى در سورة البقرة

( 1 ) بقرة ، 49 ( 2 ) ابراهيم ، 6 ( 3 ) أعراف ، 141 ( 4 ) بقرة ، 58 ( 5 ) بقرة ، 47 ( 6 ) بقرة ، 58 ( 7 ) أعراف ، 138 ( 8 ) أعراف ، 161 ( 9 ) أعراف ، 159 ( 10 ) بقرة ، 162