الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٨

فوايد پراكنده‌اى در مناسبات :

نفرموده است ، بلكه نعمتش را بر آنان تمام كرد به اينكه كتاب را نازل نمود ، پس مناسب شد كه با حمد بر اين نعمت آغاز گردد .

و در تفسير خوبى آمده : سورة الفاتحه با عبارت : ( الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ ) آغاز شد ، پس خداوند را وصف نمود كه مالك همهء مخلوقات است ، ولى در سوره‌هاى الانعام و الكهف و سبأ و فاطر چنين وصف ننموده ، بلكه يكى از افراد صفاتش آمده ، خلقت آسمانها و زمين و ظلمات و نور در سورة الانعام ، و فرودآوردن كتاب در سورة الكهف ، و مالكيت آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است در سورهء سبأ ، و آفرينش آنها در سورهء فاطر ياد شده است ؛ زيرا كه سورة الفاتحه امّ القرآن و مطلع آن است لذا مناسب بوده كه بليغ‌ترين و عام‌ترين و شامل‌ترين صفات در آن آورده شود .

و در عجايب كرمانى آمده : اگر گفته شود : چگونه چهار مرتبه « يسألونك » را بدون واو آورده : ( يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ ) « 1 » ، ( يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ ) « 2 » ، ( يَسْئَلُونَكَ عَنِ - الشَّهْرِ الْحَرامِ ) « 3 » ، ( يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ ) « 4 » سپس سه بار با واو آمده : ( وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ ) « 5 » ، ( وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامى ) « 6 » ، ( وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ ) « 7 » ؟ ، مىگوييم :

جهتش اين است كه سؤال از حوادث اوّلى به طور پراكنده واقع شد و از پديده‌هاى ديگر در يك وقت ، لذا در قسمت أخير حرف جمع آورده شد تا بر آن دلالت نمايد .

و اگر گفته شود : چگونه است كه آمده : ( وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْجِبالِ فَقُلْ ) « 8 » ، و حال آنكه عادت قرآن چنين است كه « قل » در جواب بدون فاء مىآيد ؟ كرمانى جواب داده : تقديرش : « لو سئلت عنها فقل » مىباشد .

و اگر پرسيده شود : چگونه است كه : ( وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ) « 9 » آمده ، و حال آنكه روش قرآن چنين است كه جواب آن با « قل » همراه مىشود ؟

مىگوييم : حذف آن براى اشاره به اين است كه بنده در حالت دعا در بالاترين مقامات معنوى است كه هيچ واسطه‌اى بين او و بين خدا نيست .

* در قرآن دو سوره آمده كه اول آنها : ( يا أَيُّهَا النَّاسُ ) « 10 » مىباشد ، در هر نصف

( 1 ) بقرة ، 189 ( 2 ) بقرة ، 215 ( 3 ) بقرة ، 217 ( 4 ) بقرة ، 219 ( 5 ) بقرة ، 219 ( 6 ) بقرة ، 220 ( 7 ) بقرة ، 22 ( 8 ) طه ، 105 ( 9 ) بقرة ، 186 ( 10 ) دو سورهء نساء و حج مىباشد .