الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٠

فصلى [ در تناسب فواتح و خواتم سور ]

نفست برترين نفسهاست ، پس بايد كه با كاملترين أحوال گرفته شود .

و از اين گونه است فرمودهء خداى تعالى : ( يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ . . . ) « 1 » كه گفته مىشود : چه رابطه‌اى بين أحكام ماهها و بين از در داخل شدن به خانه‌هاست ؟

و جواب داده شده به اينكه : از باب استطراد است ، كه چون ياد فرمود اين گردش ماهها وقتهايى براى حج است ، و اين كار ( داخل شدن از ديوار به خانه ) از أفعال آنها ( مشركين ) در حج بود - چنان كه در سبب نزول اين آيه ثابت شده - از باب زيادتى در جواب بيش از سؤال آورده شده است ، همان گونه كه از آب دريا سؤال گشت در جواب فرمود : « آب آن پاكيزه و مردارش ( ماهى ) حلال است » .

و از اين گونه است فرمودهء خداى تعالى : ( وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ . . . ) كه ممكن است گفته شود : جهت اتّصال آن به ماقبلش چيست ؟ يعنى فرمودهء خداوند :

( وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ . . . ) « 2 » .

شيخ ابو محمد جوينى در تفسيرش گفته : شنيدم ابو الحسن دهّان مىگفت : وجه اتصال اين آيه آن است كه ياد خراب كردن بيت المقدس پيشتر گذشت ، يعنى شما را اين أمر بازندارد ، و به سوى آن روى آوريد كه مشرق و مغرب براى خداوند است .

فصلى [ در تناسب فواتح و خواتم سور ]

فصلى [ در تناسب فواتح و خواتم سور ]

از اين نوع است مناسبت فواتح و خواتم سوره‌ها ، و در اين باره يك جزوهء لطيف تأليف كرده و آن را مراصد المطالع في تناسب المقاطع و المطالع ناميدم .

و به سورهء القصص نگاه كن كه چگونه به أمر موسى و يارى او آغاز گرديده ، و اينكه فرمودهء : ( فَلَنْ أَكُونَ ظَهِيراً لِلْمُجْرِمِينَ ) « 3 » ، و بيرون شدنش از وطنش را بيان داشته ، و به أمر پيغمبر صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم به اينكه پشتيبان و ظهير كافرين نباشد پايان يافته است ، و پيامبر را در مورد بيرون كردنش از مكه تسلّى داده و او را به بازگشت به آن وعده فرموده چون در آغاز سوره فرموده : ( إِنَّا رَادُّوهُ ) « 3 » .

زمخشرى گفته : و خداوند سرآغاز سوره را : ( قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ) و پايانش را :

( 1 ) بقرة ، 189 ( 2 ) بقرة ، 114 و 115 ( 3 ) قصص ، 7 تا 17