الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٦
نوع شصتم در سرآغاز سوره‌ها
صفات او است ، و به آن اشاره شده با : ( رَبِّ الْعالَمِينَ * الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) و شناخت پيغمبران كه با : ( الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ) اشاره شده ، و شناخت معاد كه با : ( مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) اشاره گرديده است .
و علم عبادات كه با : ( إِيَّاكَ نَعْبُدُ ) به آن اشاره شده است .
و علم سلوك ، يعنى واداشتن نفس بر آداب شرعى و تسليم به أمر پروردگار ، كه با : ( وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ * اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ) به آن اشاره شده است .
و علم قصه‌ها يعنى اطلاع و آگاهى بر أخبار امتهاى گذشته و قرون سابقه ؛ تا ، كسى كه بر آن اطلاع مىيابد سعادتمند شدن اطاعت‌كنندگان از فرمان الهى ، و شقاوتمندى معصيت‌كاران را بداند ، و به اين معنى اشاره شده در فرمودهء خداوند :
( صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ ) ، پس خداوند در سورة الفاتحه به تمام مقاصد قرآن توجه داده است ، و اين نهايت درجهء زيبايى در براعت استهلال است ، به اضافهء الفاظ زيبا ، و مقطعهاى جالب ، و بلاغتهاى مختلفى كه در آن وجود دارد .
و همچنين سرآغاز سورهء « اقرأ » كه نظير سورة الفاتحه براعت استهلال در آن واقع شده ؛ چون اولين سوره‌اى است كه نازل گشته ، در اين سوره با امر به خواندن ، آن هم با نام خدا شروع مىشود ، كه اشاره به علم أحكام است ، و در اين سوره مطالبى مربوط به توحيد و إثبات ذات و صفات خداوند - اعم از صفات ذات و صفات فعل - آمده است ، كه در اين مطالب اشاره به علم أصول دين مىباشد ، و در اين سوره به خبرها و معلومات نيز اشاره آمده : ( عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ ) « 1 » ؛ بدين جهت است كه گفته شده : شايسته است كه اين سوره « عنوان القرآن » ناميده شود ، چونكه عنوان كتاب تمام مقاصد آن را با عبارت موجزى در اوّل آن جمع مىكند .
( 1 ) علق ، 5