الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٤

نوع شصتم در سرآغاز سوره‌ها

الأحزاب ، الطّلاق ، التحريم ، المزمّل ، و المدّثّر ، و پنج سوره با نداى امت شروع شده :

النساء ، المائدة ، الحج ، الحجرات ، و الممتحنه .

چهارم : جمله‌هاى خبريه ، مانند : « يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفالِ » ، « بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ » ، « أَتى أَمْرُ اللَّهِ » ، « اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ » ، « قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ » ، « سُورَةٌ أَنْزَلْناها » ، « تَنْزِيلُ الْكِتابِ » « الَّذِينَ كَفَرُوا » ، « إِنَّا فَتَحْنا » ، « اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ » ، « الرَّحْمنُ عَلَّمَ » ، « قَدْ سَمِعَ اللَّهُ » ، « الْحَاقَّةُ » ، « سَأَلَ سائِلٌ » ، « إِنَّا أَرْسَلْنا نُوحاً » ، « لا أُقْسِمُ » در دو سوره ، « عَبَسَ » ، « إِنَّا أَنْزَلْناهُ » ، « لَمْ يَكُنِ » ، « الْقارِعَةُ » ، « أَلْهاكُمُ » ، « إِنَّا أَعْطَيْناكَ » ، اينها بيست و سه سوره مىشود .

پنجم : قسم در پانزده سوره ؛ يك سوره به فرشتگان سوگند ياد كرده :

« و الصافات » ، و دو سوره به افلاك قسم ياد كرده : « البروج » و « الطارق » ، و شش سوره به لوازم افلاك ، پس النجم سوگند به ثريا ، و الفجر به آغاز روز ، و الشمس به نشانهء روز ، و اللّيل به نيمى از زمان ، و الضحى به بخشى از روز ، و العصر به نيم ديگر روز يا به تمام زمان ، و دو سوره با سوگند به هوا - كه يكى از عناصر است - آغاز گرديده :

و الذاريات ، و المرسلات ، و يك سوره به خاك - كه نيز يكى از عناصر است - : و الطور ، و يك سوره به گياه : و التين ، و يك سوره به حيوان ناطق : و النازعات ، و يك سوره به چهارپايان : و العاديات .

ششم : هفت سوره با شرط آغاز شده : الواقعه ، المنافقون ، التكوير ، الإنفطار ، الإنشقاق ، الزّلزلة ، و النصر .

هفتم : شش سوره با أمر شروع گرديده : قل أوحى ، اقرأ ، قل يا أيّها الكافرون ، قل هو اللّه أحد ، قل أعوذ برب الفلق ، و قل اعوذ برب الناس .

هشتم : شش سوره با استفهام آغاز شده : عمّ يتساءلون ، هل أتى ، هل أتاك ، أ لم نشرح ، أ لم تر ، و أ رأيت .

نهم : سه سوره با دعا ( نفرين ) آغاز گرديده : ويل للمطففين ، ويل لكل همزه ، و تبّت .

دهم : تعليل در : سورهء لإيلاف قريش ، أبو شامه چنين جمع كرده ، وى گفته :

و آنچه در مورد دعا گفتيم مىشود كه در بخش خبر داخل گردد ، و نيز ثنا تمامش خبر است مگر « سبّح » كه در بخش أمر داخل است ، و « سبحان » كه محتمل است در أمر و دعا و خبر داخل باشد . سپس آنها را در دو بيت به نظم درآورده :