الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٣
نوع شصتم در سرآغاز سوره‌ها
نوع شصتم در سرآغاز سوره‌ها
نوع شصتم در سرآغاز سوره‌ها
ابن أبى الإصبع كتاب مستقلى در اين باره تأليف كرده كه آن را الخواطر السّوانح فى أسرار الفواتح ناميده ، من در اينجا آن كتاب را تلخيص نموده و مطالب ديگرى از غير او بر آن مىافزايم :
بدانكه خداوند سوره‌هاى قرآن را به ده نوع از كلام آغاز كرده است ، كه هيچ‌يك از سوره‌ها از اين انواع بيرون نيستند :
اول : حمد و ثناى خداى تعالى ، و ثنا بر دو گونه است : اثبات صفات مدح ، و نفى و تنزيه از صفات نقص ، گونهء اوّل حمد در پنج سوره ، و تبارك در دو سوره آمده است ، و گونهء دوم تسبيح است كه در هفت سوره واقع شده است .
كرمانى در متشابه القرآن گفته : تسبيح كلمه‌اى است كه خداوند آن را براى خود ترجيح داده است ، پس با مصدر اين واژه سورهء بنى اسرائيل را آغاز نموده ؛ زيرا كه مصدر أصل كلام است ، و با صيغهء ماضى آن سوره‌هاى الحديد و الحشر را شروع كرده ؛ زيرا كه ماضى سابقترين دو زمان است ، سپس سوره‌هاى جمعه و التغابن را با مضارع آن ابتدا فرموده ، و سپس سورة الأعلى را با صيغهء أمر آن شروع نموده ، تا از همهء جهات اين كلمه را فراگرفته باشد .
دوم : حروف تهجّى در بيست و نه سوره كه سخن دربارهء آنها در نوع متشابه مستوعبا گذشت ، و در نوع مناسبات ، اشاره‌اى به مناسبتهاى آنها خواهد آمد .
سوم : نداء در ده سوره ، پنج سوره با نداى رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم :